HomeRig VedaMandala 10Sukta 55Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 10.55

Devata: Indra or a supreme formative principle within the hymn; requires hymn-level confirmation
Chandas: Trishtubh (probable)

महत्तन्नाम गुह्यं पुरुस्पृग्येन भूतं जनयो येन भव्यम् । प्रत्नं जातं ज्योतिर्यदस्य प्रियं प्रियाः समविशन्त पञ्च ॥

म॒हत्तन्नाम॒ गुह्यं॑ पुरु॒स्पृग्येन॑ भू॒तं ज॒नयो॒ येन॒ भव्य॑म् । प्र॒त्नं जा॒तं ज्योति॒र्यद॑स्य प्रि॒यं प्रि॒याः सम॑विशन्त॒ पञ्च॑ ॥

mahát tán nā́ma gúhyaṃ puru-spṛ́g yéna bhūtáṃ jánayo yéna bhávyam | prátnam jātáṃ jyótir yád asya priyáṃ priyā́ḥ sám aviśanta páñca ||

Great is that hidden Name, touching many things—by which you bring forth what has been and by which what is to be. The ancient light that is born, his beloved (seat), into which the five dear ones enter together.

म॒हत् । तत् । नाम॑ । गुह्य॑म् । पु॒रु॒ऽस्पृक् । येन॑ । भू॒तम् । ज॒नयः॑ । येन॑ । भव्य॑म् । प्र॒त्नम् । जा॒तम् । ज्योतिः॑ । यत् । अ॒स्य॒ । प्रि॒यम् । प्रि॒याः । सम् । अ॒वि॒श॒न्त॒ । पञ्च॑ ॥महत् । तत् । नाम । गुह्यम् । पुरुस्पृक् । येन । भूतम् । जनयः । येन । भव्यम् । प्रत्नम् । जातम् । ज्योतिः । यत् । अस्य । प्रियम् । प्रियाः । सम् । अविशन्त । पञ्च ॥mahat | tat | nāma | guhyam | puru-spṛk | yena | bhūtam | janayaḥ | yena | bhavyam | pratnam | jātam | jyotiḥ | yat | asya | priyam | priyāḥ | sam | aviśanta | pañca

महत्great
महत्:
Karma (तत् का विशेषण) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक; मह् ‘to be great’ से)
तत्that (thing, principle)
तत्:
Karma (वस्तु/तत्त्व) / विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नामname
नाम:
Karma (apposition to तत्) / विशेष्य
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
गुह्यम्secret, hidden
गुह्यम्:
Karma (नाम का विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुह्य (गुह् ‘to hide’ से; कृत्/विशेषण-प्रातिपदिक)
पुरुस्पृग्येनby/with the widely-reaching (power)
पुरुस्पृग्येन:
Karaṇa (येन… भूतम्—करण/हेतु-भाव)
TypeAdjective (instrumental qualifier)
Rootपुरुस्पृग्य (प्रातिपदिक; ‘many-touching/ widely-reaching’)
भूतम्become, come into being
भूतम्:
Karma/विधेय (तत्/नाम के लिए ‘become/come-to-be’)
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Rootभू (धातु) → भूत (कृदन्त; भूत = ‘become’)
जनयःbegetters, progenitors
जनयः:
Kartā (समविशन्त का कर्ता)
TypeNoun
Rootजनय (प्रातिपदिक; जन ‘to be born’ से; ‘begetters/creators’)
येनby which
येन:
Karaṇa (येन… भव्यं—‘by which’)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भव्यम्what is to be, future
भव्यम्:
Karma/विधेय (तत्/नाम के लिए ‘that which is to be’)
TypeAdjective/participle (future sense)
Rootभू (धातु) → भव्यम् (कृदन्त; भविष्यत्-अर्थ ‘to be, future’)
प्रत्नम्ancient, primeval
प्रत्नम्:
Karma (जातं का विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
जातम्born, arisen
जातम्:
Karma/विधेय (तत्/ज्योतिः के लिए ‘born’)
TypeParticiple (past passive)
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त; PPP)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
Karma/विशेष्य (जातम् का विशेष्य; ‘light’)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
यत्which, that
यत्:
Karma/सम्बन्ध (यद्… प्रियं—‘which/that’)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him/it
अस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of him/it’)
TypePronoun (genitive)
Rootइदम्/अदस्-सम्बद्ध सर्वनाम ‘अस्य’ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रियम्dear, beloved
प्रियम्:
Karma (समविशन्त का कर्म; ‘the dear (thing)’)
TypeAdjective/Noun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
प्रियाःthe dear ones, beloved (ones)
प्रियाः:
Kartā (समविशन्त का कर्ता; ‘the dear ones’)
TypeAdjective used substantively
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
समविशन्तentered together, came into
समविशन्त:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + विश् (धातु) ‘to enter’
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (प्रियाः/जनयः का संख्याविशेषण)
TypeNumeral (indeclinable in Vedic usage here)
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)