HomeRig VedaMandala 10Sukta 46Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.46

Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

मन्द्रं होतारमुशिजो नमोभिः प्राञ्चं यज्ञं नेतारमध्वराणाम् । विशामकृण्वन्नरतिं पावकं हव्यवाहं दधतो मानुषेषु ॥

म॒न्द्रं होता॑रमु॒शिजो॒ नमो॑भि॒: प्राञ्चं॑ य॒ज्ञं ने॒तार॑मध्व॒राणा॑म् । वि॒शाम॑कृण्वन्नर॒तिं पा॑व॒कं ह॑व्य॒वाहं॒ दध॑तो॒ मानु॑षेषु ॥

mandráṃ hótāram uśíjo námo-bhiḥ prā́ñcaṃ yajñáṃ netā́ram adhvarā́ṇām | viśā́m akṛṇvann aratíṃ pāvakáṃ havya-vā́haṃ dádhato mā́nuṣeṣu ||

With acts of reverence the flame-seekers fashioned the gladdening Hotṛ, the forward-leading sacrifice, the guide of the paths of offering. They made him the purifier and true conductor for the peoples, establishing the bearer of the oblation among human beings.

म॒न्द्रम् । होता॑रम् । उ॒शिजः॑ । नमः॑ऽभिः । प्राञ्च॑म् । य॒ज्ञम् । ने॒तार॑म् । अ॒ध्व॒राणा॑म् । वि॒शाम् । अ॒कृ॒ण्व॒न् । अ॒र॒तिम् । पा॒व॒कम् । ह॒व्य॒ऽवाह॑म् । दध॑तः । मानु॑षेषु ॥मन्द्रम् । होतारम् । उशिजः । नमःभिः । प्राञ्चम् । यज्ञम् । नेतारम् । अध्वराणाम् । विशाम् । अकृण्वन् । अरतिम् । पावकम् । हव्यवाहम् । दधतः । मानुषेषु ॥mandram | hotāram | uśijaḥ | namaḥ-bhiḥ | prāñcam | yajñam | netāram | adhvarāṇām | viśām | akṛṇvan | aratim | pāvakam | havya-vāham | dadhataḥ | mānuṣeṣu

मन्द्रम्gladdening, pleasant
मन्द्रम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘होतारम्’ विशेषयति)
TypeAdjective
Rootमन्द्र- (प्रातिपदिक)
होतारम्the Hotṛ-priest (invoker)
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’)
उशिजःof the Uśij (name/epithet; often of Agni/Hotṛ)
उशिजः:
सम्बन्ध (होतारम्—‘उशिजः’ = उशिज्-सम्बद्धम्)
TypeNoun/Adjective
Rootउशिज्- (प्रातिपदिक)
नमोभिःwith obeisances, with reverences
नमोभिः:
करण
TypeNoun
Rootनमस्- (प्रातिपदिक)
प्राञ्चम्forward-facing, directed onward
प्राञ्चम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘यज्ञम्’ विशेषयति)
TypeAdjective
Rootप्राञ्च्- (प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice, ritual
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक; √यज्)
नेतारम्leader, guide
नेतारम्:
कर्म (अपि ‘होतारम्’ इत्यस्य समन्वयः—‘leader/guide’)
TypeNoun
Rootनेतृ- (प्रातिपदिक; √नी)
अध्वराणाम्of the rites/ceremonies
अध्वराणाम्:
सम्बन्ध (नेतारम्—कस्य? अध्वराणाम्)
TypeNoun
Rootअध्वर- (प्रातिपदिक)
विशाम्of the clans/peoples
विशाम्:
सम्बन्ध (अकृण्वन्—कस्य? विशाम्)
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक)
अकृण्वन्they made, they fashioned
अकृण्वन्:
क्रिया (कर्तृ-बहुवचन; ‘ते’/‘जनाः’ इत्यादि अव्यक्त-कर्तृ)
TypeVerb
Root√कृ
अरतिम्order/arrangement; (also) readiness/service
अरतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअरति- (प्रातिपदिक)
पावकम्purifying, bright
पावकम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘हव्यवाहम्’ विशेषयति)
TypeAdjective
Rootपावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘शोधने’)
हव्यवाहम्the oblation-carrier (Agni)
हव्यवाहम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootहव्यवाह- (प्रातिपदिक; हव्या + वाह)
दधतःof (those) placing/establishing
दधतः:
सम्बन्ध (मानुषेषु—‘of those placing/establishing’)
TypeVerb (participle)
Root√धा
मानुषेषुamong men, in human (dwellings)
मानुषेषु:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootमानुष- (प्रातिपदिक)