Rig Veda 10.46.2: Mandala 10, Sukta 46, Mantra 2

Sukta 10.46

Devata: Agni (with Bhṛgu lineage as mythic agents)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

इमं विधन्तो अपां सधस्थे पशुं न नष्टं पदैरनु ग्मन् । गुहा चतन्तमुशिजो नमोभिरिच्छन्तो धीरा भृगवोऽविन्दन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.46.2

Transliteration

imáṃ vidhánto apā́ṃ sadhásthe paśúṃ na naṣṭáṃ padáir ánu gman | guhā́ cátantam uśíjo námo-bhir icchánto dhīrā́ bhṛ́gavo ’vindan ||

Translation

Fashioning this Fire in the common seat of the waters, they tracked him like a lost creature by his footprints. Hidden in the cavern, moving secretly, the flame-seekers found him—those steadfast ones, the Bhṛgus—by their reverent surrender.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इमम्: this (one)
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विधन्तः: disposing/arranging; performing (rites)
• विधन्तः: कर्तृ
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √धा (धा धारणे) + वि-; वर्तमान कृदन्त (शतृ) ‘विधत्’

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप् (स्त्री) ‘जल’

• सधस्थे: in the common seat/abode
• सधस्थे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सधस्थ (प्रातिपदिक) ‘सह-स्थान/आसन’

• पशुम्: the beast/cattle
• पशुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• नष्टम्: lost
• नष्टम्: कर्म (पशुम् विशेषण)
• Type: Participle/Adjective
• Root: √नश् (नश् अदर्शने/नाशे) → नष्ट (भूतकृदन्त) अथवा ‘नष्ट’ विशेषण

• पदैः: by tracks/footprints
• पदैः: करण
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक) ‘footstep/track’

• अनु: along; following
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• ग्मन्: they went
• ग्मन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गम् (गमॢँ गतौ) ; लुङ् (आगम-लोपयुक्त) 3पु. बहु.

• गुहा: in a cave
• गुहा: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक) ‘गुहा/गह्वर’

• चतन्तम्: hiding/hidden
• चतन्तम्: कर्म (इमम्/पशुम् विशेषण)
• Type: Participle/Adjective
• Root: √चत्/चद् (वेद. ‘to hide/cover’—गूढार्थे) → चतन्त् (वर्तमान कृदन्त शतृ) अथवा ‘चत्’ धातोः विशेषण

• उशिजः: the Ushij-priests (eager worshippers)
• उशिजः: कर्तृ (विधन्तः के विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: उशिज् (प्रातिपदिक; ‘उशिज्’ नाम—ऋत्विजः/अग्निसेवकाः)

• नमोभिः: with obeisances
• नमोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक) ‘obeisance’

• इच्छन्तः: seeking
• इच्छन्तः: कर्तृ (विधन्तः के विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √इष्/इच्छ् (इष् इच्छायाम्) → इच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त शतृ)

• धीराः: wise
• धीराः: कर्तृ (भृगवः के विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: धीरा (प्रातिपदिक) ‘wise/steadfast’

• भृगवः: the Bhṛgus
• भृगवः: कर्तृ
• Type: Noun (tribal/ṛṣi name)
• Root: भृगु (प्रातिपदिक) ‘Bhr̥gu’

• अविन्दन्: they found
• अविन्दन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विद् (विदॢँ लभे/ज्ञाने; here ‘to find’) + अव-; लुङ् 3पु. बहु.