HomeRig VedaMandala 10Sukta 46Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 10.46

Devata: Agni (with Bhṛgu lineage as mythic agents)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

इमं विधन्तो अपां सधस्थे पशुं न नष्टं पदैरनु ग्मन् । गुहा चतन्तमुशिजो नमोभिरिच्छन्तो धीरा भृगवोऽविन्दन् ॥

इ॒मं वि॒धन्तो॑ अ॒पां स॒धस्थे॑ प॒शुं न न॒ष्टं प॒दैरनु॑ ग्मन् । गुहा॒ चत॑न्तमु॒शिजो॒ नमो॑भिरि॒च्छन्तो॒ धीरा॒ भृग॑वोऽविन्दन् ॥

imáṃ vidhánto apā́ṃ sadhásthe paśúṃ na naṣṭáṃ padáir ánu gman | guhā́ cátantam uśíjo námo-bhir icchánto dhīrā́ bhṛ́gavo ’vindan ||

Fashioning this Fire in the common seat of the waters, they tracked him like a lost creature by his footprints. Hidden in the cavern, moving secretly, the flame-seekers found him—those steadfast ones, the Bhṛgus—by their reverent surrender.

इ॒मम् । वि॒धन्तः॑ । अ॒पाम् । स॒धऽस्थे॑ । प॒शुम् । न । न॒ष्टम् । प॒दैः । अनु॑ । ग्म॒न् । गुहा॑ । चत॑न्तम् । उ॒शिजः॑ । नमः॑ऽभिः । इ॒च्छन्तः॑ । धीराः॑ । भृग॑वः । अ॒वि॒न्द॒न् ॥इमम् । विधन्तः । अपाम् । सधस्थे । पशुम् । न । नष्टम् । पदैः । अनु । ग्मन् । गुहा । चतन्तम् । उशिजः । नमःभिः । इच्छन्तः । धीराः । भृगवः । अविन्दन् ॥imam | vidhantaḥ | apām | sadha-sthe | paśum | na | naṣṭam | padaiḥ | anu | gman | guhā | catantam | uśijaḥ | namaḥ-bhiḥ | icchantaḥ | dhīrāḥ | bhṛgavaḥ | avindan

इमम्this (one)
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विधन्तःdisposing/arranging; performing (rites)
विधन्तः:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√धा (धा धारणे) + वि-; वर्तमान कृदन्त (शतृ) ‘विधत्’
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री) ‘जल’
सधस्थेin the common seat/abode
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक) ‘सह-स्थान/आसन’
पशुम्the beast/cattle
पशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
like/as
:
TypeIndeclinable
Root
नष्टम्lost
नष्टम्:
कर्म (पशुम् विशेषण)
TypeParticiple/Adjective
Root√नश् (नश् अदर्शने/नाशे) → नष्ट (भूतकृदन्त) अथवा ‘नष्ट’ विशेषण
पदैःby tracks/footprints
पदैः:
करण
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक) ‘footstep/track’
अनुalong; following
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु
ग्मन्they went
ग्मन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गमॢँ गतौ) ; लुङ् (आगम-लोपयुक्त) 3पु. बहु.
गुहाin a cave
गुहा:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक) ‘गुहा/गह्वर’
चतन्तम्hiding/hidden
चतन्तम्:
कर्म (इमम्/पशुम् विशेषण)
TypeParticiple/Adjective
Root√चत्/चद् (वेद. ‘to hide/cover’—गूढार्थे) → चतन्त् (वर्तमान कृदन्त शतृ) अथवा ‘चत्’ धातोः विशेषण
उशिजःthe Ushij-priests (eager worshippers)
उशिजः:
कर्तृ (विधन्तः के विशेषणम्)
TypeNoun
Rootउशिज् (प्रातिपदिक; ‘उशिज्’ नाम—ऋत्विजः/अग्निसेवकाः)
नमोभिःwith obeisances
नमोभिः:
करण
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक) ‘obeisance’
इच्छन्तःseeking
इच्छन्तः:
कर्तृ (विधन्तः के विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√इष्/इच्छ् (इष् इच्छायाम्) → इच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त शतृ)
धीराःwise
धीराः:
कर्तृ (भृगवः के विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक) ‘wise/steadfast’
भृगवःthe Bhṛgus
भृगवः:
कर्तृ
TypeNoun (tribal/ṛṣi name)
Rootभृगु (प्रातिपदिक) ‘Bhr̥gu’
अविन्दन्they found
अविन्दन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदॢँ लभे/ज्ञाने; here ‘to find’) + अव-; लुङ् 3पु. बहु.