HomeRig VedaMandala 10Sukta 43Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 10.43

Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

वृषा न क्रुद्धः पतयद्रजस्स्वा यो अर्यपत्नीरकृणोदिमा अपः । स सुन्वते मघवा जीरदानवेऽविन्दज्ज्योतिर्मनवे हविष्मते ॥

वृषा॒ न क्रु॒द्धः प॑तय॒द्रज॒स्स्वा यो अ॒र्यप॑त्नी॒रकृ॑णोदि॒मा अ॒पः । स सु॑न्व॒ते म॒घवा॑ जी॒रदा॑न॒वेऽवि॑न्द॒ज्ज्योति॒र्मन॑वे ह॒विष्म॑ते ॥

vṛ́ṣā ná krúddhaḥ patayad rájaḥsv ā́ yó aryá-patnīr ákṛṇod imā́ ápaḥ | sá sunvaté maghávā jīrá-dānave’víndaj jyótir mánave havíṣmate ||

Like an angered Bull he rushed through the mid-worlds, he who made these waters to have Aryan lords (right masters). He, the Bounteous, found the Light for Manu who presses Soma and bears the offering—granting swift gifts to the persevering giver.

वृषा॑ । न । क्रु॒द्धः । प॒त॒य॒त् । रजः॑ऽसु । आ । यः । अ॒र्यऽप॑त्नीः । अकृ॑णोत् । इ॒माः । अ॒पः । सः । सु॒न्व॒ते । म॒घऽवा॑ । जी॒रऽदा॑नवे । अवि॑न्दत् । ज्योतिः॑ । मन॑वे । ह॒विष्म॑ते ॥वृषा । न । क्रुद्धः । पतयत् । रजःसु । आ । यः । अर्यपत्नीः । अकृणोत् । इमाः । अपः । सः । सुन्वते । मघवा । जीरदानवे । अविन्दत् । ज्योतिः । मनवे । हविष्मते ॥vṛṣā | na | kruddhaḥ | patayat | rajaḥ-su | ā | yaḥ | arya-patnīḥ | akṛṇot | imāḥ | apaḥ | saḥ | sunvate | magha-vā | jīra-dānave | avindat | jyotiḥ | manave | haviṣmate

वृषाthe bull (mighty one)
वृषा:
कर्तृ (सः इन्द्रः) का विशेषण
TypeNoun (used adjectivally)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक) / √वृष् (वर्षणे) (निरुक्त-सम्बन्ध)
like/as
:
TypeIndeclinable
Root
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
कर्तृ (सः) का विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Root√क्रुध् (कोपे) → क्रुद्ध (कृदन्त)
पतयत्he flew / rushed
पतयत्:
क्रिया (कर्तृ: सः)
TypeVerb
Root√पत् (गतौ) / √पत् (पतने)
रजःthe airy space / mid-region
रजः:
कर्म (पतयत्—किं? रजः)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
स्वाःhis own
स्वाः:
कर्तृ (आपः) का विशेषण
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
सम्बन्ध/कर्तृ (यः… सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
अर्यपत्नीःthe wives of the Arya (Aryan women)
अर्यपत्नीः:
कर्म (अकृणोत्—काः?)
TypeNoun
Rootअर्यपत्नी (प्रातिपदिक; अर्य + पत्नी)
अकृणोत्he made / fashioned
अकृणोत्:
क्रिया (कर्तृ: यः/सः)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
इमाःthese
इमाः:
कर्म (अकृणोत्—काः? आपः) का विशेषण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
अपःwaters
अपः:
कर्म (अकृणोत्—काः?)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (अविन्दत्) / अन्वय-प्रदर्शक
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
सुन्वतेto the Soma-presser
सुन्वते:
सम्प्रदान (to the presser)
TypeNoun/Participle (to be construed as recipient)
Root√सु (सोमसवने) → सुन्वत् (वर्तमान कृदन्त)
मघवाthe bountiful one
मघवा:
कर्तृ (सः) का विशेषण
TypeNoun (epithet)
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
जीरदानवेto the swift giver (as recipient/epithet)
जीरदानवे:
सम्प्रदान (to the quick-giver) / अथवा विशेषण-रूपेण सुन्वते सह
TypeNoun (epithet)
Rootजीरदानु (प्रातिपदिक; जीर + दानु)
अविन्दत्he found / won
अविन्दत्:
क्रिया (कर्तृ: सः)
TypeVerb
Root√विद् (लाभे/विन्दति)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म (अविन्दत्—किम्?)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
मनवेfor Manu
मनवे:
सम्प्रदान (for Manu)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
हविष्मतेto the oblation-bearing (one)
हविष्मते:
सम्प्रदान (मनवे का विशेषण) / अधिकरण-न्यायेन ‘to the oblation-bearing (one)’
TypeAdjective (possessive)
Rootहविष्मन्त् (प्रातिपदिक; हविस् + मन्त)