HomeRig VedaMandala 10Sukta 40Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 10.40

Devata: Aśvinau

ता मन्दसाना मनुषो दुरोण आ धत्तं रयिं सहवीरं वचस्यवे । कृतं तीर्थं सुप्रपाणं शुभस्पती स्थाणुं पथेष्ठामप दुर्मतिं हतम् ॥

ता म॑न्दसा॒ना मनु॑षो दुरो॒ण आ ध॒त्तं र॒यिं स॒हवी॑रं वच॒स्यवे॑ । कृ॒तं ती॒र्थं सु॑प्रपा॒णं शु॑भस्पती स्था॒णुं प॑थे॒ष्ठामप॑ दुर्म॒तिं ह॑तम् ॥

tā́ mandasānā́ manuṣó duroṇá ā́ dhattáṃ rayíṃ sahávīraṃ vacasyáve | kṛtáṃ tī́rthaṃ su-prapā́ṇaṃ śúbhaspatī sthā́ṇuṃ pathéṣṭhām ápa durmatíṃ hatám ||

You two, rejoicing in the human house, place for the speaker a rayi—fullness with heroic powers. O lords of beauty, make the crossing-place well-watered; strike away the evil mind that stands like a stump blocking the path.

ता । म॒न्द॒सा॒ना । मनु॑षः । दु॒रो॒णे । आ । ध॒त्तम् । र॒यिम् । स॒हऽवी॑रम् । व॒च॒स्यवे॑ । कृ॒तम् । ती॒र्थम् । सु॒ऽप्र॒पा॒नम् । शु॒भः॒ । प॒ती॒ इति॑ । स्था॒णुम् । प॒थे॒ऽस्थाम् । अप॑ । दुः॒ऽम॒तिम् । ह॒त॒म् ॥ता । मन्दसाना । मनुषः । दुरोणे । आ । धत्तम् । रयिम् । सहवीरम् । वचस्यवे । कृतम् । तीर्थम् । सुप्रपानम् । शुभः । पती इति । स्थाणुम् । पथेस्थाम् । अप । दुःमतिम् । हतम् ॥tā | mandasānā | manuṣaḥ | duroṇe | ā | dhattam | rayim | saha-vīram | vacasyave | kṛtam | tīrtham | su-prapānam | śubhaḥ | patī iti | sthāṇum | pathe--sthām | apa | duḥ-matim | hatam

तौthose two (you two)
तौ:
कर्तृ (सम्बोधन-रहितः; मुख्यक्रिययोः कर्तारौ)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मन्दसानौrejoicing, gladdened
मन्दसानौ:
कर्तृ (तौ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (participle-like)
Rootमन्द् (धातु) → मन्दस (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘आनन्दित/प्रमुदित’)
मनुषःof the man / of Manu (i.e., of mankind)
मनुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
दुरोणेin the house, in the dwelling
दुरोणे:
अधिकरण (स्थानम्)
TypeNoun
Rootदुरोण (प्रातिपदिक)
towards, hither; in
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
धत्तम्place, bestow (you two)
धत्तम्:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
रयिम्wealth, bounty
रयिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
सहवीरम्with heroes/men, accompanied by warriors
सहवीरम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootसहवीर (प्रातिपदिक; सह + वीर)
वचस्यवेto the praiser, to the one seeking to praise
वचस्यवे:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective (recipient)
Rootवचस्यु (प्रातिपदिक; ‘स्तुतिकाम/वचः-इच्छु’)
कृतम्made, prepared
कृतम्:
कर्म/विशेषण (तीर्थम् प्रति)
TypeAdjective/Participle
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
तीर्थम्a ford, passage, crossing-place
तीर्थम्:
कर्म (धत्तम् इत्यस्य; ‘तीर्थं धत्तम्’)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
सुप्रपाणम्with good access/approach, easy to reach
सुप्रपाणम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootसुप्रपाण (प्रातिपदिक; सु + प्रपाण)
शुभस्पतीO lords of splendor/beauty
शुभस्पती:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootशुभस् + पति (समास-प्रातिपदिक; द्विवचन-सम्बोधन)
स्थाणुम्a stump, fixed post/obstacle
स्थाणुम्:
कर्म (अप हतम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootस्थाणु (प्रातिपदिक)
पथेष्ठाम्standing in the way, blocking the path
पथेष्ठाम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootपथेष्ठा (प्रातिपदिक; पथि + स्था ‘standing on the path’)
अपaway, off
अप:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/निपात)
दुर्मतिम्evil thought, ill intent
दुर्मतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदुर्मति (प्रातिपदिक; दुर् + मति)
हतम्struck down, removed (drive away)
हतम्:
क्रिया-सम्बद्ध (आज्ञार्थक-भावः)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त)