HomeRig VedaMandala 10Sukta 38Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.38

Rishi: Purūṣṭuta (traditional; verify per anukramaṇī)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

यो दभ्रेभिर्हव्यो यश्च भूरिभिर्यो अभीके वरिवोविन्नृषाह्ये । तं विखादे सस्निमद्य श्रुतं नरमर्वाञ्चमिन्द्रमवसे करामहे ॥

यो द॒भ्रेभि॒र्हव्यो॒ यश्च॒ भूरि॑भि॒र्यो अ॒भीके॑ वरिवो॒विन्नृ॒षाह्ये॑ । तं वि॑खा॒दे सस्नि॑म॒द्य श्रु॒तं नर॑म॒र्वाञ्च॒मिन्द्र॒मव॑से करामहे ॥

yó dabhrebhír hávyo yáś ca bhū́ribhir yó abhī́ke varivo-vín nṛsā́hye | táṃ vi-khā́de sásnim adyá śrutáṃ náram arvā́ñcam índram aváse karāmahe ||

He who is to be invoked with little and with much, who near at hand knows the wideness of the path in the man-conquering struggle—him, the swift-impelling, today renowned, we call Indra near to us for help.

यः । द॒भ्रेभिः । हव्यः॑ । यः । च॒ । भूरि॑ऽभिः । यः । अ॒भीके॑ । व॒रि॒वः॒ऽवित् । नृ॒ऽसह्ये॑ । तम् । वि॒ऽखा॒दे । सस्नि॑म् । अ॒द्य । श्रु॒तम् । नर॑म् । अ॒र्वाञ्च॑म् । इन्द्र॑म् । अव॑से । क॒रा॒म॒हे॒ ॥यः । दभ्रेभिः । हव्यः । यः । च । भूरिभिः । यः । अभीके । वरिवःवित् । नृसह्ये । तम् । विखादे । सस्निम् । अद्य । श्रुतम् । नरम् । अर्वाञ्चम् । इन्द्रम् । अवसे । करामहे ॥yaḥ | dabhrebhiḥ | havyaḥ | yaḥ | ca | bhūri-bhiḥ | yaḥ | abhīke | varivaḥ-vit | nṛ-sahye | tam | vi-khāde | sasnim | adya | śrutam | naram | arvāñcam | indram | avase | karāmahe

यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धः—यः… सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दभ्रेभिःwith the few (with scant means)
दभ्रेभिः:
करण (सह/उपकरणभावः)
TypeAdjective
Rootदभ्र (प्रातिपदिक)
हव्यःto be invoked / worthy of oblation
हव्यः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootहव्य (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer’ से)
यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धः—यः… सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Root
भूरिभिःwith the many (with abundant means)
भूरिभिः:
करण (सह/उपकरणभावः)
TypeAdjective
Rootभूरि (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धः—यः… सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभीकेin nearness, at close quarters
अभीके:
अधिकरण (स्थान/सन्निधि)
TypeNoun
Rootअभीक (प्रातिपदिक)
वरिवोवित्finder of room/relief; bestower of favor
वरिवोवित्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootवरिवो-वित् (समास; वरिवस् ‘wide space/favor’ + वित् ‘finder/knower’ < √विद्)
नृषाह्येin the helping of men
नृषाह्ये:
अधिकरण (विषय/क्षेत्र)
TypeNoun
Rootनृ-साह्य (समास; नृ ‘men’ + साह्य ‘help/aid’ < √सह)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विखादेin the cleaving/opening (of the way)
विखादे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवि-खाद (प्रातिपदिक; ‘cleaving/opening’ < √खाद/√खद् with वि-)
सस्निम्the victorious one / the winner (lit. ‘the conquering’)
सस्निम्:
कर्म (तम्… सस्निम्—विशेषणभावः)
TypeNoun
Rootसस्नि (प्रातिपदिक)
अद्यtoday
अद्य:
काल-अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअद्य
श्रुतम्renowned, famed (heard-of)
श्रुतम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootश्रुत (कृदन्त; √श्रु ‘to hear’)
नरम्the man/hero
नरम्:
कर्म (तम्… नरम्—इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
अर्वाञ्चम्coming hither, facing toward us
अर्वाञ्चम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअर्वाञ्च् (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवसेfor help, for aid
अवसे:
सम्प्रदान (हित/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
करामहेwe make / we invoke (for ourselves)
करामहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (धातु)