HomeRig VedaMandala 10Sukta 28Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.28

शशः क्षुरं प्रत्यञ्चं जगाराद्रिं लोगेन व्यभेदमारात् । बृहन्तं चिदृहते रन्धयानि वयद्वत्सो वृषभं शूशुवानः ॥

श॒शः क्षु॒रं प्र॒त्यञ्चं॑ जगा॒राद्रिं॑ लो॒गेन॒ व्य॑भेदमा॒रात् । बृ॒हन्तं॑ चिदृह॒ते र॑न्धयानि॒ वय॑द्व॒त्सो वृ॑ष॒भं शूशु॑वानः ॥

śaśáḥ kṣuráṃ pratyañcáṃ jagā́rā́drim logéna vy àbhedam ārā́t | bṛhántam cid ṛhaté randhayāni váyad vatsó vṛṣabháṃ śūśuvā́naḥ ||

The hare has swallowed the razor turned back; with a clod it split the rock from afar. Even the vast I would make yield to the climber—like a calf growing strong upon the bull: so the small, when rightly trained, can master the hard.

श॒शः । क्षु॒रम् । प्र॒त्यञ्च॑म् । ज॒गा॒र॒ । अद्रि॑म् । लो॒गेन॑ । वि । अ॒भे॒द॒म् । आ॒रात् । बृ॒हन्त॑म् । चि॒त् । ऋ॒ह॒ते । र॒न्ध॒या॒नि॒ । वय॑त् । व॒त्सः । वृ॒ष॒भम् । शूशु॑वानः ॥शशः । क्षुरम् । प्रत्यञ्चम् । जगार । अद्रिम् । लोगेन । वि । अभेदम् । आरात् । बृहन्तम् । चित् । ऋहते । रन्धयानि । वयत् । वत्सः । वृषभम् । शूशुवानः ॥śaśaḥ | kṣuram | pratyañcam | jagāra | adrim | logena | vi | abhedam | ārāt | bṛhantam | cit | ṛhate | randhayāni | vayat | vatsaḥ | vṛṣabham | śūśuvānaḥ

शशःthe hare
शशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootशश (प्रातिपदिक) / शश- (शशक ‘hare’)
क्षुरम्a razor; sharp blade
क्षुरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षुर (प्रातिपदिक)
प्रत्यञ्चम्turned toward (him), facing
प्रत्यञ्चम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्रत्यञ्च (प्रातिपदिक; प्रति+अञ्च ‘turned toward’)
जगारroused; awakened
जगार:
क्रिया
TypeVerb
Root√गॄ/गृ (जागरणे ‘to be awake, to rouse’)
अद्रिम्the rock; stone; mountain
अद्रिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
लोगेनwith a pole/lever
लोगेन:
करण
TypeNoun
Rootलोग (प्रातिपदिक; ‘pole, staff, lever’)
व्यभेदम्he split; he cleft
व्यभेदम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि+√भिद् (भेदने ‘to split, pierce’)
आरात्from afar; at a distance
आरात्:
अधिकरण (देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआरात् (अव्यय)
बृहन्तम्great; mighty
बृहन्तम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक; ‘great, lofty’)
चित्even
चित्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
ऋहतेto the small/weak one
ऋहते:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootऋहत् (प्रातिपदिक; ‘small, weak’—here dat. sg.)
रन्धयानिmake (him) yield; subdue (him)
रन्धयानि:
क्रिया
TypeVerb
Root√रन्ध् (रन्धने ‘to subject, subdue; to make yield’)
वयद्वत्सःa yearling calf
वयद्वत्सः:
कर्तृ (उपमान/उपमेय-कर्तृ)
TypeNoun
Rootवयद्-वत्स (समास; वयद् ‘yearling/young’ + वत्स ‘calf’)
वृषभम्a bull
वृषभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
शूशुवानःhaving grown eager/strong; being in vigorous motion
शूशुवानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Root√शु/श्वि (शवने/शौचने/शोषणे—Vedic: ‘to become strong/active; to impel, to be eager’) → शूशुवान् (लिट्-कृदन्त)