HomeRig VedaMandala 10Sukta 24Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.24

Rishi: Vimadá (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; unverified)

यस्पतिर्वार्याणामसि रध्रस्य चोदिता । इन्द्र स्तोतॄणामविता वि वो मदे द्विषो नः पाह्यंहसो विवक्षसे ॥

यस्पति॒र्वार्या॑णा॒मसि॑ र॒ध्रस्य॑ चोदि॒ता । इन्द्र॑ स्तोतॄ॒णाम॑वि॒ता वि वो॒ मदे॑ द्वि॒षो न॑: पा॒ह्यंह॑सो॒ विव॑क्षसे ॥

yás patír vā́ryāṇām ási radhrásya coditā́ | índra stotṝṇām avitā́ ví vo máde dvíṣo naḥ pā́hy áṃhasaḥ vívakṣase ||

You are the lord of the choice boons and the impeller even of what is weak and broken. O Indra, protector of the singers, in your power-delight guard us from the hostile and from distress, for you will the increase of our being.

यः । पति॑म् । वार्या॑णाम् । असि॑ । र॒ध्रस्य॑ । चो॒दि॒ता । इन्द्र॑ । स्तो॒तॄ॒णाम् । अ॒वि॒ता । वि । वः॒ । मदे॑ । द्वि॒षः । नः॒ । पा॒हि॒ । अंह॑सः । विव॑क्षसे ॥यः । पतिम् । वार्याणाम् । असि । रध्रस्य । चोदिता । इन्द्र । स्तोतॄणाम् । अविता । वि । वः । मदे । द्विषः । नः । पाहि । अंहसः । विवक्षसे ॥yaḥ | patim | vāryāṇām | asi | radhrasya | coditā | indra | stotṝṇām | avitā | vi | vaḥ | made | dviṣaḥ | naḥ | pāhi | aṃhasaḥ | vivakṣase

यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य (यः = ‘who’, relative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पतिःlord, master
पतिः:
कर्तृ (यः पतिः … असि)
TypeNoun
Rootपति- (प्रातिपदिक) < √पा (पालने) (निरुक्त-सम्बन्ध)
वार्याणाम्of the precious things/treasures
वार्याणाम्:
सम्बन्ध (पतिः कस्य? वार्याणाम्)
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootवार्य- (विशेषण/नाम) < वरीयस्/वर् (वरणे) (धन/वरणीय)
असिyou are
असि:
अस्ति-क्रिया (copula)
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
रध्रस्यof the needy/poor (or: of the weak/afflicted)
रध्रस्य:
सम्बन्ध (चोदिता कस्य? रध्रस्य)
TypeNoun
Rootरध्र- (प्रातिपदिक)
चोदिताimpeller, instigator
चोदिता:
कर्तृ (यः … चोदिता)
TypeNoun (agent)
Root√चुद् (प्रेरणे) → चोदितृ- (कृदन्त, तृच्)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र- (देवनाम-प्रातिपदिक)
स्तोतॄणाम्of the praisers
स्तोतॄणाम्:
सम्बन्ध (अविता कस्य? स्तोतॄणाम्)
TypeNoun
Rootस्तोतृ- (प्रातिपदिक) < √स्तु (स्तुतौ)
अविताprotector
अविता:
कर्तृ (यः … अविता)
TypeNoun (agent)
Root√अव् (रक्षणे) → अवितृ- (कृदन्त, तृच्)
विapart, away; intensifier
वि:
क्रियाविशेषण (पाहि/विवक्षसे इत्यादि-क्रियायोगे)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
वःof you (plural)
वः:
सम्बन्ध (नः/वः = ‘of us/you(pl.)’; here: ‘of you (pl.)’ in the transmitted text)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मदेin exhilaration, in (soma-)intoxication
मदे:
अधिकरण (मदे = ‘in exhilaration/at the soma-rapture’)
TypeNoun
Rootमद- (प्रातिपदिक) < √मद् (हर्षे/मदे)
द्विषःhaters, enemies
द्विषः:
कर्म (पा- ‘protect (us) from whom?’)
TypeNoun
Rootद्विष्- (प्रातिपदिक) < √द्विष् (द्वेषे)
नःus
नः:
कर्म/सम्प्रदान (पाहि नः = protect us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पाहिprotect
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पालने/रक्षणे)
अंहसःfrom distress/sin
अंहसः:
अपादान (कस्मात्? अंहसः = from sin/distress)
TypeNoun
Rootअंहस्- (प्रातिपदिक)
विवक्षसेyou wish/are eager (to convey/bring forth)
विवक्षसे:
क्रिया (इन्द्रस्य प्रवृत्तिः: ‘you strive/are eager’)
TypeVerb
Root√वच् (वचने) with desiderative? / or √वक्ष् (वहने) — here: vi-√वक्ष् (to carry/bring forth) in middle