Mantra 4
Sukta 10.20
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
अर्यो विशां गातुरेति प्र यदानड्दिवो अन्तान् । कविरभ्रं दीद्यानः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒र्यो वि॒शां गा॒तुरे॑ति॒ प्र यदान॑ड्दि॒वो अन्ता॑न् । क॒विर॒भ्रं दीद्या॑नः ॥
Transliteration
aryó viśā́ṃ gātúr eti prá yad ā́nāḍ divó ántān | kavír abhráṃ dī́dyānaḥ ||
Translation
He moves as the noble guide of the peoples’ paths; when he reaches out to the ends of heaven, the seer blazes—like a cloud lit from within—revealing the way.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒र्यः । वि॒शाम् । गा॒तुः । ए॒ति॒ । प्र । यत् । आन॑ट् । दि॒वः । अन्ता॑न् । क॒विः । अ॒भ्रम् । दीद्या॑नः ॥अर्यः । विशाम् । गातुः । एति । प्र । यत् । आनट् । दिवः । अन्तान् । कविः । अभ्रम् । दीद्यानः ॥aryaḥ | viśām | gātuḥ | eti | pra | yat | ānaṭ | divaḥ | antān | kaviḥ | abhram | dīdyānaḥ
Word by Word
अ॒र्यःthe Ārya/noble one
अ॒र्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootअर्य (प्रातिपदिक) < PIE *h₂er- ‘to fit, to join’ (semantic: noble/Ārya)
वि॒शाम्of the peoples/clans
वि॒शाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक) ‘clan, people, settlement’
गा॒तुःthe path/way (passage)
गा॒तुः:
Kartā
TypeNoun
Rootगातु (प्रातिपदिक) < √गा/गम् ‘to go’ (path, passage)
एतिgoes, proceeds
एति:
—
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ) ‘to go’
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
यत्when/that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आनट्breathed/blew, surged
आनट्:
—
TypeVerb
Root√अन् (श्वास/गत्यर्थ; ‘to breathe, blow; to move’)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
Apādāna
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक) ‘sky, heaven’
अन्तान्ends, boundaries
अन्तान्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक) ‘end, boundary’
कविःthe seer/poet
कविः:
Kartā
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक) ‘seer, poet’
अभ्रम्the cloud
अभ्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभ्र (प्रातिपदिक) ‘cloud, mist’
दीद्यानःshining, blazing
दीद्यानः:
Kartā
TypeParticiple
Root√दीद्/√द्युत् (दीप्त्यर्थ) ‘to shine’ (intensive/iterative base)