Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 10.149

Devata: Savitṛ (named also apāṃ napāt)

यत्रा समुद्रः स्कभितो व्यौनदपां नपात्सविता तस्य वेद । अतो भूरत आ उत्थितं रजोऽतो द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥

यत्रा॑ समु॒द्रः स्क॑भि॒तो व्यौन॒दपां॑ नपात्सवि॒ता तस्य॑ वेद । अतो॒ भूरत॑ आ॒ उत्थि॑तं॒ रजोऽतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑प्रथेताम् ॥

yátrā samudráḥ skabhitó vyàunad apā́ṃ napāt savitā́ tásya veda | áto bhū́r áta ā́ utthítaṃ rájo 'to dyā́vā-pṛthivī́ aprathetām ||

Where the ocean, propped, spread out—Savitṛ, child of the waters, knows that. From that arose the Earth; from that the expanse was lifted; from that Heaven-and-Earth were widened: thus the ordered worlds came to manifestation.

यत्र॑ । स॒मु॒द्रः । स्क॒भि॒तः । वि । औन॑त् । अपा॑म् । न॒पा॒त् । स॒वि॒ता । तस्य॑ । वे॒द॒ । अतः॑ । भूः । अतः॑ । आः॒ । उत्थि॑तम् । रजः॑ । अतः॑ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । अ॒प्र॒थे॒ता॒म् ॥यत्र । समुद्रः । स्कभितः । वि । औनत् । अपाम् । नपात् । सविता । तस्य । वेद । अतः । भूः । अतः । आः । उत्थितम् । रजः । अतः । द्यावापृथिवी इति । अप्रथेताम् ॥yatra | samudraḥ | skabhitaḥ | vi | aunat | apām | napāt | savitā | tasya | veda | ataḥ | bhūḥ | ataḥ | āḥ | utthitam | rajaḥ | ataḥ | dyāvāpṛthivī iti | aprathetām

यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक) < यद्-तत्रादि
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
स्कभितःpropped up, supported
स्कभितः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण) / कर्मणि-भाव
TypeParticiple
Root√स्कभ् (स्तम्भे) + क्त (PPP)
विapart, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अवन्moved/flowed
अवन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अव् (रक्षण-गति-आवरणादि; अत्र ‘प्रवह्/चल्’ अर्थे) लुङ्
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
नपात्the offspring/son (epithet: ‘Child of the Waters’)
नपात्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनपात् (प्रातिपदिक)
सविताSavitar
सविता:
कर्तृ (समनाधिकरण/अपाम् नपात् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
तस्यof that (place/act)
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (ज्ञाने)
अतःfrom there/thereupon
अतः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय; तद्-प्रभव)
भूःthe earth
भूः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
रतःfixed/established
रतः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Root√रम्/√र (अत्र ‘स्थित/आश्रित’ भावे) + क्त (PPP)
up, forth
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
उत्थितम्risen up
उत्थितम्:
कर्म (विशेष्य-विशेषणभावे)
TypeParticiple
Rootउद्-√स्था (स्थितौ) + क्त (PPP)
रजःthe space/firmament, airy region
रजः:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
अतःfrom there
अतः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
द्यावाheaven (as one of the pair)
द्यावा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्याव् (प्रातिपदिक; द्विवचन-रूप)
पृथिवीearth (as the other of the pair)
पृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अप्रथेताम्spread out, became wide
अप्रथेताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√प्रथ् (विस्तारे) लुङ् + आट् (द्विवचन-आत्मनेपद)