Mantra 3
Sukta 10.145
Devata: Self-assertion empowered by Oṣadhi/Charm (implicit); no single high devatā directly addressed
Samhita Patha (Devanagari)
उत्तराहमुत्तर उत्तरेदुत्तराभ्यः । अथा सपत्नी या ममाधरा साधराभ्यः ॥
Samhita Patha (IAST)
उत्त॑रा॒हमु॑त्तर॒ उत्त॒रेदुत्त॑राभ्यः । अथा॑ स॒पत्नी॒ या ममाध॑रा॒ साध॑राभ्यः ॥
Transliteration
uttárā́ham uttará uttáred úttarābhyaḥ | áthā sapátnī yā́ mamā́dharā sā́dharābhyaḥ ||
Translation
I rise above—above, ever above the others; then the rival who is beneath me becomes beneath even the beneath—cast down in the lower levels of nature.
Padapatha (Word Analysis)
उत्ऽत॑रा । अ॒हम् । उ॒त्ऽत॒रे॒ । उ॒त्ऽत॒रा । इत् । उत्ऽत॑राभ्यः । अथ॑ । स॒ऽपत्नी॑ । या । मम॑ । अध॑रा । सा । अध॑राभ्यः ॥उत्तरा । अहम् । उत्तरे । उत्तरा । इत् । उत्तराभ्यः । अथ । सपत्नी । या । मम । अधरा । सा । अधराभ्यः ॥ut-tarā | aham | ut-tare | ut-tarā | it | ut-tarābhyaḥ | atha | sa-patnī | yā | mama | adharā | sā | adharābhyaḥ
Word by Word
उत्तरा(I am) the higher/upper (woman)
उत्तरा:
Kartā (elliptical: ‘I (am) the higher/upper one’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) < PIE *up- ‘up, over’
अहम्I
अहम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उत्तराhigher/upper
उत्तरा:
Kartā (elliptical repetition for emphasis)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
उत्तरे(we) two are higher
उत्तरे:
Kartā (elliptical: ‘we two are higher’ / emphatic pairing)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
उत्and/indeed; further
उत्:
—
TypeIndeclinable (particle)
Rootउत् (निपात)
उत्तराभ्यःfrom/than the higher (women)
उत्तराभ्यः:
Apādāna (ablative sense: ‘from the higher ones’) / or relational (genitive: ‘of the higher ones’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
अथthen/now
अथ:
—
TypeIndeclinable (particle)
Rootअथ (निपात)
सपत्नीco-wife; rival wife
सपत्नी:
Kartā (of the relative clause with implied ‘is’)
TypeNoun
Rootसपत्नी (प्रातिपदिक: स- + पत्नी)
याwho
या:
Kartā (relative: ‘who’)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ममof me; my
मम:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अधराlower; inferior
अधरा:
Kartā (predicate adjective with implied ‘is’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअधर (प्रातिपदिक)
साshe
सा:
Kartā (resumptive: ‘she’)
TypeDemonstrative pronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अधराभ्यःfrom/than the lower (women)
अधराभ्यः:
Apādāna (ablative: ‘from/below the lower ones’) / or relational (genitive)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअधर (प्रातिपदिक)