Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 10.143

Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa (probable hymn attribution)
Devata: Aśvinau (Nā́satyā)

त्यं चिदश्वं न वाजिनमरेणवो यमत्नत । दृळ्हं ग्रन्थिं न वि ष्यतमत्रिं यविष्ठमा रजः ॥

त्यं चि॒दश्वं॒ न वा॒जिन॑मरे॒णवो॒ यमत्न॑त । दृ॒ळ्हं ग्र॒न्थिं न वि ष्य॑त॒मत्रिं॒ यवि॑ष्ठ॒मा रज॑: ॥

tyáṃ cid áśvaṃ ná vā́jinam areṇávo yám atnát | dṛḷháṃ gránthiṃ ná ví ṣyatam átriṃ yáviṣṭham ā́ rájaḥ ||

Even that prize-winning force which the unwearied ones stretched forth—like a firm knot you loosened it; you brought Atri, the youngest, out of the darkened region into the open.

त्यम् । चि॒त् । अश्व॑म् । न । वा॒जिन॑म् । अ॒रे॒णवः॑ । यम् । अत्न॑त । दृ॒ळ्हम् । ग्र॒न्थिम् । न । वि । स्य॒त॒म् । अत्रि॑म् । यवि॑ष्ठम् । आ । रजः॑ ॥त्यम् । चित् । अश्वम् । न । वाजिनम् । अरेणवः । यम् । अत्नत । दृळ्हम् । ग्रन्थिम् । न । वि । स्यतम् । अत्रिम् । यविष्ठम् । आ । रजः ॥tyam | cit | aśvam | na | vājinam | areṇavaḥ | yam | atnata | dṛḷham | granthim | na | vi | syatam | atrim | yaviṣṭham | ā | rajaḥ

त्यम्that (him/that one)
त्यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्य (एनक्लिटिक/प्रागृह्य रूप)
चित्even, indeed
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
अश्वम्horse
अश्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
वाजिनम्the prize-winning/fast (steed)
वाजिनम्:
कर्म (अश्वस्य विशेषणम्/उपमानम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक; ‘वाज’ + इन्)
अरेणवःdustless (ones) / free from dust
अरेणवः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअरेणु (प्रातिपदिक; a- + रेणु ‘धूलि’)
यम्whom, which
यम्:
कर्म (यम्… अत्नत = whom they strove for)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अत्नतstrove for, exerted (themselves)
अत्नत:
क्रिया
TypeVerb
Rootअत्/अत्न् (धातु; ‘प्रयत्न/गमन’ अर्थे, वैदिक)
दृळ्हम्firm, tight
दृळ्हम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootदृळ्ह (प्रातिपदिक; दृढ-वैदिक रूप)
ग्रन्थिम्knot
ग्रन्थिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootग्रन्थि (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
विapart, asunder
वि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
ष्यतम्loosen, untie (you all)
ष्यतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्यै/स्या (धातु; वैदिक ‘स्यति’ = बन्धन-विमोचन/छेदन/विभेदन)
अत्रिम्Atri
अत्रिम्:
कर्म (आ-रजः इत्यस्य गन्तव्य/प्राप्यः)
TypeProper Noun
Rootअत्रि (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
यविष्ठम्the youngest
यविष्ठम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootयविष्ठ (प्रातिपदिक; ‘युव’/‘यव’ आधार, अतिशय-प्रत्यय -इष्ठ)
to, toward
:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
रजःdust; haze; (also) midspace/atmosphere
रजः:
अधिकारण (भावार्थे/गत्यर्थे)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)