Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.140

Devata: Agni
Chandas: Trishtubh (probable)

इरज्यन्नग्ने प्रथयस्व जन्तुभिरस्मे रायो अमर्त्य । स दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पृणक्षि सानसिं क्रतुम् ॥

इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य । स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिं क्रतु॑म् ॥

irajyánn agne prathayasva jantúbhir asmē rā́yo amartya | sá darśatásya vápuso ví rājasi pṛṇákṣi sānasíṃ krátum ||

O Agni, glowing with aspiration, widen thyself with the peoples in us, O immortal, for our plenitudes. Thou shinest out with the visible beauty of thy form; thou fillest the winning will, the effective power of the work.

इ॒र॒ज्यन् । अ॒ग्ने॒ । प्र॒थ॒य॒स्व॒ । ज॒न्तुऽभिः॑ । अ॒स्मे इति॑ । रायः॑ । अ॒म॒र्त्य॒ । सः । द॒र्श॒तस्य॑ । वपु॑षः । वि । रा॒ज॒सि॒ । पृ॒णक्षि॑ । सा॒न॒सिम् । क्रतु॑म् ॥इरज्यन् । अग्ने । प्रथयस्व । जन्तुभिः । अस्मे इति । रायः । अमर्त्य । सः । दर्शतस्य । वपुषः । वि । राजसि । पृणक्षि । सानसिम् । क्रतुम् ॥irajyan | agne | prathayasva | jantu-bhiḥ | asme iti | rāyaḥ | amartya | saḥ | darśatasya | vapuṣaḥ | vi | rājasi | pṛṇakṣi | sānasim | kratum

इ॒र॒ज्यन्being eager/active (zealous)
इ॒र॒ज्यन्:
Kartā (अग्नेः विशेषणरूपेण कर्तृभावः)
TypeVerb (participle)
Rootइरज्य (धातु; √irajy/iraj ‘to be active/zealous, to strive’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(सम्बोधन) —
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रथयस्वspread/extend (make abound)
प्रथयस्व:
(वाक्यक्रिया) —
TypeVerb
Root√प्रथ् (प्रथयति; causative/intensive sense ‘to spread, extend, make abound’)
जन्तुभिःwith creatures/people
जन्तुभिः:
Karaṇa (सह/उपकरणभावे: ‘by/with beings/creatures’)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
अस्मेfor us / in us
अस्मे:
Adhikaraṇa (आश्रय/प्राप्तिस्थान: ‘among/for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रायःwealths, bounties
रायः:
Karma (प्रथयस्व इत्यस्य विस्तार्य-वस्तु: ‘wealths/bounties’)
TypeNoun
Rootराय्/रयि (प्रातिपदिक ‘wealth, bounty’)
अमर्त्यO immortal one
अमर्त्य:
(सम्बोधन) —
TypeAdjective
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक)
सःhe (you)
सः:
Kartā (वि राजसि इत्यस्य कर्ता)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दर्शतस्यof the splendid/beautiful
दर्शतस्य:
Sambandha (षष्ठी: ‘of the splendid’)
TypeAdjective
Rootदर्शत (प्रातिपदिक ‘visible, splendid, worth seeing’)
वपुषःof (your) form/beauty
वपुषः:
Sambandha (षष्ठी: ‘of (your) form’)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक ‘form, beauty, body’)
विforth, widely
वि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
राजसिyou shine forth
राजसि:
(वाक्यक्रिया) —
TypeVerb
Root√राज् (राजते/राजति ‘to shine, rule’)
पृणक्षिyou fill / you bestow fully
पृणक्षि:
(वाक्यक्रिया) —
TypeVerb
Root√पॄ/पृ (पृणक्ति ‘to fill, satisfy, bestow fully’)
सानसिम्the gain, the reward
सानसिम्:
Karma (पृणक्षि इत्यस्य कर्म: ‘the gain/reward’)
TypeNoun
Rootसानसि (प्रातिपदिक; ‘gain, winning, acquisition, reward’)
क्रतुम्the resolve, the (ritual) power/plan
क्रतुम्:
Karma (पृणक्षि इत्यस्य कर्म; सानसिम् इत्यस्य सहकर्म/द्विकर्मकभावे) অথবা Karma (प्रथयस्व/पृणक्षि-संबद्धः)
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक ‘resolve, power of will, ritual skill/plan’)