Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.135

Devata: Mystic Kumāra (youthful power; possibly a form of the soul-force/Agni as ever-young), within Yama-sūkta sequence

यं कुमार नवं रथमचक्रं मनसाकृणोः । एकेषं विश्वतः प्राञ्चमपश्यन्नधि तिष्ठसि ॥

यं कु॑मार॒ नवं॒ रथ॑मच॒क्रं मन॒साकृ॑णोः । एके॑षं वि॒श्वत॒: प्राञ्च॒मप॑श्य॒न्नधि॑ तिष्ठसि ॥

yáṃ kumā́ra návaṃ rátham acakráṃ manasā́kṛṇoḥ | ekéṣaṃ viśvátas prā́ñcam ápaśyann ádhi tiṣṭhasi ||

O Youth, the new chariot you fashioned by mind alone—wheel-less, with a single pole, facing forward from every side—on it you stand, seeing: a vehicle of inner movement built out of thought.

यम् । कु॒मा॒र॒ । नव॑म् । रथ॑म् । अ॒च॒क्रम् । मन॑सा । अकृ॑णोः । एक॑ऽईषम् । वि॒श्वतः॑ । प्राञ्च॑म् । अप॑श्यन् । अधि॑ । ति॒ष्ठ॒सि॒ ॥यम् । कुमार । नवम् । रथम् । अचक्रम् । मनसा । अकृणोः । एकईषम् । विश्वतः । प्राञ्चम् । अपश्यन् । अधि । तिष्ठसि ॥yam | kumāra | navam | ratham | acakram | manasā | akṛṇoḥ | eka-īṣam | viśvataḥ | prāñcam | apaśyan | adhi | tiṣṭhasi

यम्whom / which
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कुमारःthe boy / young man
कुमारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
नवम्new
नवम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
अचक्रम्wheel-less / without wheels
अचक्रम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-चक्र (प्रातिपदिक; नञ्-समास/उपसर्ग-निषेध)
मनसाwith the mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
अकृणोःyou made / fashioned
अकृणोः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
एकेषाम्of some / of certain (ones)
एकेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively) / Numeral
Rootएक (प्रातिपदिक)
विश्वतःfrom all sides / in every direction
विश्वतः:
अधिक्ररण (दिशा/परिसर-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय) अथवा अव्ययीभाव
प्राञ्चम्facing forward / turned eastward
प्राञ्चम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्राञ्च् (प्रातिपदिक; ‘पूर्वाभिमुख/अग्राभिमुख’)
अपश्यन्seeing / while seeing
अपश्यन्:
कर्तृ (क्रियाविशेषण-भावे: ‘seeing’)
TypeVerb (participle) / Kṛdanta
Rootदृश् (धातु) → पश्य (वर्तमान-प्रातिपदिक)
अधिupon / over
अधि:
अधिक्ररण
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठसिyou stand / you remain
तिष्ठसि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)