Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.133

Devata: Indra

यो न इन्द्राभिदासति सनाभिर्यश्च निष्ट्यः । अव तस्य बलं तिर महीव द्यौरध त्मना नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु ॥

यो न॑ इन्द्राभि॒दास॑ति॒ सना॑भि॒र्यश्च॒ निष्ट्य॑: । अव॒ तस्य॒ बलं॑ तिर म॒हीव॒ द्यौरध॒ त्मना॒ नभ॑न्तामन्य॒केषां॑ ज्या॒का अधि॒ धन्व॑सु ॥

yó na indrābhidā́sati sánābhir yáś ca níṣṭyaḥ | áva tásya bálaṃ tira mahī́va dyáur ádha tmánā nábhantām anyakéṣāṃ jyā́kā ádhi dhánvasu ||

Whoever assails us, O Indra—whether near of kin or a stranger—overturn his force; cast it down as the vast heaven presses down by its own mass. Let the bowstrings of others slacken upon their bows.

यः । नः॒ । इ॒न्द्र॒ । अ॒भि॒ऽदास॑ति । सऽना॑भिः । यः । च॒ । निष्ट्यः॑ । अव॑ । तस्य॑ । बल॑म् । ति॒र॒ । म॒हीऽइ॑व । द्यौः । अध॑ । त्मना॑ । नभ॑न्ताम् । अ॒न्य॒केषा॑म् । ज्या॒काः । अधि॑ । धन्व॑ऽसु ॥यः । नः । इन्द्र । अभिदासति । सनाभिः । यः । च । निष्ट्यः । अव । तस्य । बलम् । तिर । महीइव । द्यौः । अध । त्मना । नभन्ताम् । अन्यकेषाम् । ज्याकाः । अधि । धन्वसु ॥yaḥ | naḥ | indra | abhi-dāsati | sa-nābhiḥ | yaḥ | ca | niṣṭyaḥ | ava | tasya | balam | tira | mahī-iva | dyauḥ | adha | tmanā | nabhantām | anyakeṣām | jyākāḥ | adhi | dhanva-su

यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (यः…दासति इति कर्ता) / सम्बन्ध-प्रत्यय (यः…तस्य)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us / of us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (us/our)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
अभिदासतिattacks, harms (us)
अभिदासति:
क्रिया
TypeVerb
Root√दास् (दासति = ‘हानौ/उपक्षये’ इत्यर्थे; वैदिके ‘दासति’ = ‘हानिं करोति/द्वेष्टि/उपद्रवति’) उपसर्गः: अभि-
सनाभिःwith (his) kinsmen/allies
सनाभिः:
करण/सहकार (with his kin/with confederates)
TypeNoun/Adjective
Rootसनाभि- (प्रातिपदिक; ‘स’ + ‘नाभि’ = ‘एकनाभि/सह-नाभि’, ‘of one hub/kin’)
यःand who
यः:
कर्तृ (यः…[दासति] इति) / सम्बन्ध-प्रत्यय
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Root
निष्ट्यःthe hostile one, assailant
निष्ट्यः:
कर्तृ (यः…निष्ट्यः) / विशेषण-भाव
TypeNoun
Rootनिष्ट्य- (प्रातिपदिक; वैदिक ‘निष्ट्य’ = ‘शत्रु/विरोधी/आक्रमणकर्ता’ इत्यर्थे)
अवdown, away
अव:
क्रियाविशेषण (down/away)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअव
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (of him)
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बलम्strength, power
बलम्:
कर्म (what is to be brought down)
TypeNoun
Rootबल- (प्रातिपदिक)
तिरaway, aside
तिर:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतिरस्/तिरः (वैदिक निपात; ‘तिर’ = ‘अतिरिच्य/तिर्यक्/अप’—अर्थे ‘away, aside, across’)
महीgreat
मही:
विशेषण (द्यौः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमही- (प्रातिपदिक) अथवा महत्- (स्त्रीलिङ्ग-रूप)
इवlike, as
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव
द्यौःthe sky
द्यौः:
कर्तृ/उपमान-आश्रय (like the great sky)
TypeNoun
Rootद्यौ- (प्रातिपदिक)
अधthen, indeed
अध:
सम्बन्ध/अनुक्रम
TypeIndeclinable
Rootअध
त्मनाby oneself, with one’s own power
त्मना:
करण (by oneself / by his own power)
TypeNoun
Rootत्मन्- (प्रातिपदिक; ‘self, own person/power’)
नभन्ताम्let them shatter/break
नभन्ताम्:
क्रिया (आशीर्वाद/आज्ञा)
TypeVerb
Root√नभ् (वैदिक; ‘नभ्’ = ‘विदारणे/विघाते/हिंसायाम्’—‘to burst, break, shatter’; रूपं: नभन्ताम्)
अन्यकेषाम्of others
अन्यकेषाम्:
सम्बन्ध (of others)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्यक- (प्रातिपदिक; ‘other, belonging to others’)
ज्याकाःbowstrings
ज्याकाः:
कर्तृ (नभन्ताम् इति क्रियायाः कर्ता)
TypeNoun
Rootज्याका- (प्रातिपदिक; ‘bow-string’, ‘string’)
अधिupon, on
अधि:
अधिकरण-सम्बन्ध (upon/on)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि
धन्वसुon the bows
धन्वसु:
अधिकरण (on the bows)
TypeNoun
Rootधन्वन्- (प्रातिपदिक; ‘bow’)