Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.130

Rishi: Unknown/late speculative attribution (RV 10.130)
Devata: Metre-deity correspondences: Virāj—Mitra/Varuṇa; Triṣṭubh—Indra; Jagatī—all gods
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī named within the verse; the hymn is a chandas-cosmology

विराण्मित्रावरुणयोरभिश्रीरिन्द्रस्य त्रिष्टुबिह भागो अह्नः । विश्वान्देवाञ्जगत्या विवेश तेन चाकॢप्र ऋषयो मनुष्याः ॥

वि॒राण्मि॒त्रावरु॑णयोरभि॒श्रीरिन्द्र॑स्य त्रि॒ष्टुबि॒ह भा॒गो अह्न॑: । विश्वा॑न्दे॒वाञ्जग॒त्या वि॑वेश॒ तेन॑ चाकॢप्र॒ ऋष॑यो मनु॒ष्या॑: ॥

virā́ṇ mitrā́varuṇayor abhiśrī́r índrasya triṣṭúb iha bhāgó áhnaḥ | víśvān devā́ñ jagatyā́ víveśa téna cākḷpré ṛ́ṣayo manuṣyā́ḥ ||

The Virāj became the radiant plenitude of Mitra and Varuṇa; here the Triṣṭubh is Indra’s portion of the day. By the Jagatī all the gods entered into movement; by that shaping, the human seers were fashioned into their seeing.

वि॒राट् । मि॒त्रावरु॑णयोः । अ॒भि॒ऽश्रीः । इन्द्र॑स्य । त्रि॒ऽस्तुप् । इ॒ह । भा॒गः । अह्नः॑ । विश्वा॑न् । दे॒वान् । जग॒ती । आ । वि॒वे॒श॒ । तेन॑ । चा॒कॢ॒प्रे॒ । ऋष॑यः । म॒नु॒ष्याः॑ ॥विराट् । मित्रावरुणयोः । अभिश्रीः । इन्द्रस्य । त्रिस्तुप् । इह । भागः । अह्नः । विश्वान् । देवान् । जगती । आ । विवेश । तेन । चाकॢप्रे । ऋषयः । मनुष्याः ॥virāṭ | mitrāvaruṇayoḥ | abhi-śrīḥ | indrasya | tri-stup | iha | bhāgaḥ | ahnaḥ | viśvān | devān | jagatī | ā | viveśa | tena | cākḷpre | ṛṣayaḥ | manuṣyāḥ

विराट्Virāj (the cosmic metre/personified splendour)
विराट्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक) / विराट्
मित्रावरुणयोःof Mitra and Varuṇa
मित्रावरुणयोः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun (dual compound)
Rootमित्र + वरुण (प्रातिपदिक)
अभिश्रीःthe over-splendour, pre-eminent glory
अभिश्रीः:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषणभावे विराटः)
TypeNoun
Rootअभि-श्री (प्रातिपदिक) / श्री
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्रिष्टुप्Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुप्:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषणभावे विराटः)
TypeNoun (metre-name)
Rootत्रिष्टुभ् (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
भागःshare, portion
भागः:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषणभावे विराटः)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
अह्नःof the day
अह्नः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
विश्वान्all
विश्वान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
जगत्याby/with Jagatī (metre)
जगत्या:
करण
TypeNoun (instrumental)
Rootजगत् / जगती (प्रातिपदिक; metre-name)
विवेशentered, pervaded
विवेश:
क्रिया
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने)
तेनby that, thereby
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
चाकॢप्रेwere set in order, were made fit/arranged
चाकॢप्रे:
क्रिया
TypeVerb
Root√कॢप् (कल्पने/समर्थने) with चा- (intensive/augment in RV usage)
ऋषयःseers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
मनुष्याःmen, human (seers)
मनुष्याः:
कर्तृ (समनाधिकरण/ऋषयः)
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)