Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.129

Rishi: Prajāpati Parameṣṭhin
Devata: Cosmic powers of generation (retodhāḥ, mahimānaḥ) within the One-process
Chandas: Triṣṭubh

तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषामधः स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त् । रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्प्रयतिः परस्तात् ॥

ति॒र॒श्चीनो॒ वित॑तो र॒श्मिरे॑षाम॒धः स्वि॑दा॒सी३दु॒परि॑ स्विदासी३त् । रे॒तो॒धा आ॑सन्महि॒मान॑ आसन्त्स्व॒धा अ॒वस्ता॒त्प्रय॑तिः प॒रस्ता॑त् ॥

tiraścī́no vítato raśmír eṣām adháḥ svíd āsī́d úpari svid āsī́t | retodhā́ āsan mahimā́na āsan svadhā́ avastā́t práyatiḥ parástāt ||

Their ray was stretched crosswise—was there below, or was there above? There were seed-bearers, there were mighty powers: self-law beneath, and the forward-impulse beyond.

ति॒र॒श्चीनः॑ । विऽत॑तः । र॒श्मिः । ए॒षा॒म् । अ॒धः । स्वि॑त् । आ॒सी॒३त् । उ॒परि॑ । स्वित् । आ॒सी॒३त् । रे॒तः॒ऽधाः । आ॒स॒न् । म॒हि॒मानः॑ । आ॒स॒न् । स्व॒धा । अ॒वस्ता॑त् । प्रऽय॑तिः । प॒रस्ता॑त् ॥तिरश्चीनः । विततः । रश्मिः । एषाम् । अधः । स्वित् । आसी3त् । उपरि । स्वित् । आसी3त् । रेतःधाः । आसन् । महिमानः । आसन् । स्वधा । अवस्तात् । प्रयतिः । परस्तात् ॥tiraścīnaḥ | vi-tataḥ | raśmiḥ | eṣām | adhaḥ | svit | āsī3t | upari | svit | āsī3t | retaḥ-dhāḥ | āsan | mahimānaḥ | āsan | svadhā | avastāt | pra-yatiḥ | parastāt

तिरश्चीनःcrosswise, transverse
तिरश्चीनः:
Kartā (विशेषण-रूपेण रश्मिः-शब्दस्य)
TypeAdjective
Rootतिरश्ची (प्रातिपदिक) < तिरस् + अञ्च्
विततःstretched out, extended
विततः:
Kartā (विशेषण-रूपेण रश्मिः-शब्दस्य)
TypeAdjective (PPP)
Root√तन् (तनू) → वि-तत (कृदन्त)
रश्मिःcord, ray, line
रश्मिः:
Kartā
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
एषाम्of these
एषाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष
अधःbelow
अधः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधस् (अव्यय)
स्वित्indeed? / perhaps
स्वित्:
TypeIndeclinable (particle)
Rootस्वित् (निपात)
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Root√अस् (भू) (लङ्)
उपरिabove
उपरि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
स्वित्indeed? / perhaps
स्वित्:
TypeIndeclinable (particle)
Rootस्वित् (निपात)
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Root√अस् (भू) (लङ्)
रेतोधाःseed-placers; those who set/hold the seed
रेतोधाः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (compound)
Rootरेतस् + √धा (धारयति) → रेतो-धा (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Root√अस् (भू) (लङ्)
महिमानःgreat powers, vastnesses
महिमानः:
Kartā
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Root√अस् (भू) (लङ्)
स्वधाown power; inherent ordinance
स्वधा:
Kartā (अवस्ता-शब्दस्य विशेषण/सम्बन्ध)
TypeNoun (also used adverbially)
Rootस्वधा (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोगः; वैदिक)
अवस्तात्from below, beneath
अवस्तात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअवस्तात् (अव्यय)
प्रयतिःimpulse, forward drive
प्रयतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रयति (प्रातिपदिक) < प्र-√यत्/√यम् (प्रयत्न/गमन-भाव)
परस्तात्from beyond, from above/farther side
परस्तात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपरस्तात् (अव्यय)