Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.129

Rishi: Prajāpati Parameṣṭhin
Devata: Kāma as first movement; also Tad Ekam as ground
Chandas: Triṣṭubh

कामस्तदग्रे समवर्तताधि मनसो रेतः प्रथमं यदासीत् । सतो बन्धुमसति निरविन्दन्हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषा ॥

काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॒ मन॑सो॒ रेत॑: प्रथ॒मं यदासी॑त् । स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षा ॥

kā́mas tád ágre sám avartatā́dhi mánaso rétaḥ prathamáṃ yád āsīt | sató bándhum ásati nír avindan hṛdí pratī́ṣyā kaváyo manīṣā́ ||

Desire arose in the beginning upon That—desire, the first seed of mind. The seers, searching in the heart with insight, discovered the bond of the formed within the unformed.

कामः॑ । तत् । अग्रे॑ । सम् । अ॒व॒र्त॒त॒ । अधि॑ । मन॑सः । रेतः॑ । प्र॒थ॒मम् । यत् । आसी॑त् । स॒तः । बन्धु॑म् । अस॑ति । निः । अ॒वि॒न्द॒न् । हृ॒दि । प्र॒तीष्या॑ । क॒वयः॑ । म॒नी॒षा ॥कामः । तत् । अग्रे । सम् । अवर्तत । अधि । मनसः । रेतः । प्रथमम् । यत् । आसीत् । सतः । बन्धुम् । असति । निः । अविन्दन् । हृदि । प्रतीष्या । कवयः । मनीषा ॥kāmaḥ | tat | agre | sam | avartata | adhi | manasaḥ | retaḥ | prathamam | yat | āsīt | sataḥ | bandhum | asati | niḥ | avindan | hṛdi | pratīṣyā | kavayaḥ | manīṣā

कामःdesire, will
कामः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक) < √कम् (काङ्क्षायाम्/इच्छायाम्)
तत्that
तत्:
कर्म (अर्थतः ‘that’ as object/that-thing)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्रेin the beginning, at first
अग्रे:
अधिकरण
TypeNoun (used adverbially)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
सम्together, fully (prefix)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अवर्ततarose, came into being
अवर्तत:
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तने)
अधिupon, over
अधि:
अधिकरण (संबन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
मनसःof mind
मनसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
रेतःseed, semen; generative principle
रेतः:
कर्तृ/कर्म (वाक्ये ‘seed’ as that which is/was)
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
विशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद्)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Root√अस् (भुवि)
सतःof being, of the existent
सतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootसत् (प्रातिपदिक; वर्तमानकृदन्त from √अस्)
बन्धुम्bond, kinship; connection
बन्धुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबन्धु (प्रातिपदिक)
असतिin non-being, in the non-existent
असति:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootअसत् (प्रातिपदिक; neg. of सत्)
निर्out, forth (prefix)
निर्:
TypeIndeclinable
Rootनिर् (उपसर्ग)
अविन्दन्they found, discovered
अविन्दन्:
TypeVerb
Root√विद् (लभे/विन्दति)
हृदिin (the) heart
हृदि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
प्रतीष्याby seeking/considering, after searching
प्रतीष्या:
TypeIndeclinable (gerund-like) / Kṛdanta
Rootप्रतीष्य (अव्यय/कृदन्त-प्रायः; from प्रति + √ईक्ष्/√ईष् ‘to look/seek’)
कवयःseers, poets
कवयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
मनीषाwith insight, by thought/intelligence
मनीषा:
करण
TypeNoun
Rootमनीषा (प्रातिपदिक)