Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.129

Rishi: Prajāpati Parameṣṭhin
Devata: Tad Ekam emerging through tapas
Chandas: Triṣṭubh

तम आसीत्तमसा गूळ्हमग्रेऽप्रकेतं सलिलं सर्वमा इदम् । तुच्छ्येनाभ्वपिहितं यदासीत्तपसस्तन्महिनाजायतैकम् ॥

तम॑ आसी॒त्तम॑सा गू॒ळ्हमग्रे॑ऽप्रके॒तं स॑लि॒लं सर्व॑मा इ॒दम् । तु॒च्छ्येना॒भ्वपि॑हितं॒ यदासी॒त्तप॑स॒स्तन्म॑हि॒नाजा॑य॒तैक॑म् ॥

táma āsīt támasā gūḷhám ágre ’praketáṃ saliláṃ sárvam ā́ idám | túcchyena ā́bhu ápihitaṃ yád āsīt tápasas tán mahínā́jāyataíkam ||

In the beginning darkness was hidden by darkness; all this was a formless ocean without distinguishing sign. What lay covered by the void and the ungraspable—by the greatness of inner heat (tapas) That One was born.

तमः॑ । आ॒सी॒त् । तम॑सा । गू॒ळ्हम् । अग्रे॑ । अ॒प्र॒ऽके॒तम् । स॒लि॒लम् । सर्व॑म् । आः॒ । इ॒दम् । तु॒च्छ्येन॑ । आ॒भु । अपि॑ऽहितम् । यत् । आसी॑त् । तप॑सः । तत् । म॒हि॒ना । अ॒जा॒य॒त॒ । एक॑म् ॥तमः । आसीत् । तमसा । गूळ्हम् । अग्रे । अप्रकेतम् । सलिलम् । सर्वम् । आः । इदम् । तुच्छ्येन । आभु । अपिहितम् । यत् । आसीत् । तपसः । तत् । महिना । अजायत । एकम् ॥tamaḥ | āsīt | tamasā | gūḷham | agre | apra-ketam | salilam | sarvam | āḥ | idam | tucchyena | ābhu | api-hitam | yat | āsīt | tapasaḥ | tat | mahinā | ajāyata | ekam

तमःdarkness
तमः:
Kartā
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक) < PIE *temH- ‘अन्धकार’
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
तमसाby/with darkness
तमसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतमस्
गूळ्हम्hidden, concealed
गूळ्हम्:
TypeAdjective/Participle
Root√गुह् (गोपने) → गूळ्ह (कृदन्त-भूतकर्मणि/क्त)
अग्रेin the beginning
अग्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun (adverbial use)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
अप्रकेतम्without discernment, unmanifest
अप्रकेतम्:
TypeAdjective
Rootअ-प्रकेत (प्रातिपदिक); प्रकेत ‘प्रज्ञा/चेतना’
सलिलम्watery flood, primeval fluid
सलिलम्:
Kartā
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
सर्वम्all
सर्वम्:
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
completely, all around
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
इदम्this (universe)
इदम्:
Kartā (सलिलम्… इदम् = ‘this (all)’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुच्छ्येनby emptiness/voidness
तुच्छ्येन:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootतुच्छ्य (प्रातिपदिक; ‘तुच्छ’ से व्युत्पन्न)
अभुby non-being, by absence
अभु:
Karaṇa
TypeNoun (abstract)
Rootअभु (प्रातिपदिक; ‘अ-भू’ = ‘असत्/अभाव’)
अपिहितम्covered, enveloped
अपिहितम्:
TypeAdjective/Participle
Rootअपि-√धा (आवरणे) → अपिहित (कृदन्त-क्त)
यत्which
यत्:
Kartā
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Root√अस्
तपसःof/from heat (austerity, ardor)
तपसः:
Apādāna (उत्पत्त्यर्थे ‘from/out of’)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
महिनाby (its) greatness/power
महिना:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental of manner/power)
Rootमहिन्/महिमा (प्रातिपदिक; ‘मह्’ वृद्धि/महत्त्व)
अजायतwas born, arose
अजायत:
TypeVerb
Root√जन् (प्रादुर्भावे/जन्मनि) + अ (अग्म)
एकम्one (single principle)
एकम्:
TypeNumeral/Adjective
Rootएक (प्रातिपदिक)