Mantra 3
Sukta 10.127
Devata: Rātrī (with implicit Uṣas as counterpart)
Samhita Patha (Devanagari)
निरु स्वसारमस्कृतोषसं देव्यायती । अपेदु हासते तमः ॥
Samhita Patha (IAST)
निरु॒ स्वसा॑रमस्कृतो॒षसं॑ दे॒व्या॑य॒ती । अपेदु॑ हासते॒ तम॑: ॥
Transliteration
nír u svásāram askṛtoṣásaṃ devy āyatī́ | áped u hāsate támaḥ ||
Translation
Coming as a goddess, she has fashioned her sister Dawn into disappearance; and the darkness, driven away, withdraws—laughing off its claim—before the greater rhythm that Night establishes.
Padapatha (Word Analysis)
निः । ऊँ॒ इति॑ । स्वसा॑रम् । अ॒कृ॒त॒ । उ॒षस॑म् । दे॒वी । आ॒ऽय॒ती । अप॑ । इत् । ऊँ॒ इति॑ । हा॒स॒ते॒ । तमः॑ ॥निः । ऊँ इति । स्वसारम् । अकृत । उषसम् । देवी । आयती । अप । इत् । ऊँ इति । हासते । तमः ॥niḥ | oṃ iti | svasāram | akṛta | uṣasam | devī | āyatī | apa | it | oṃ iti | hāsate | tamaḥ
Word by Word
निर्out, forth (prefix: ‘away/out’)
निर्:
—
TypeIndeclinable
Rootनिस् (उपसर्ग) → निर्
उindeed, and (emphatic particle)
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
स्वसारम्(her) sister
स्वसारम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक: स्वसार्-)
अस्कृतnot having done (harm), not injuring; ‘unharmed/without doing (wrong)’
अस्कृत:
—
TypeAdjective
Root√कृ (करोति) + नकार/नञ्-भाव (a-) ; कृदन्त-रूप
उषसम्Dawn (Uṣas)
उषसम्:
Karma
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक: उषस्-)
देव्यायतीmoving/coming as a goddess; ‘goddess-like, divine-going’
देव्यायती:
Kartā (उषस्-विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootदेव्य (प्रातिपदिक) + √या (याति) ; कृदन्त/वर्तमान-प्रत्यय
अपaway, off
अप:
—
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
एदुthen, indeed; just then (Vedic particle)
एदु:
—
TypeIndeclinable
Rootइद्/एद् (निपात-समूह: ‘एदु’)
हासतेlaughs, smiles
हासते:
Kartā
TypeVerb
Root√हस् (हसति)
तमःdarkness
तमः:
Kartā
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक: तमस्-)