Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 10.124

Rishi: As above for RV 10.124 (edition-dependent).
Devata: Indra (indriya as central), with vṛtra as adversary motif.
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by scan).

ता अस्य ज्येष्ठमिन्द्रियं सचन्ते ता ईमा क्षेति स्वधया मदन्तीः । ता ईं विशो न राजानं वृणाना बीभत्सुवो अप वृत्रादतिष्ठन् ॥

ता अ॑स्य॒ ज्येष्ठ॑मिन्द्रि॒यं स॑चन्ते॒ ता ई॒मा क्षे॑ति स्व॒धया॒ मद॑न्तीः । ता ईं॒ विशो॒ न राजा॑नं वृणा॒ना बी॑भ॒त्सुवो॒ अप॑ वृ॒त्राद॑तिष्ठन् ॥

tā́ asya jyéṣṭham indriyáṃ sacante tā́ īmā́ kṣéti svadháyā mádantīḥ | tā́ īṃ víśo ná rājānaṃ vṛṇānā́ bībhatsúvo ápa vṛtrā́d atiṣṭhan ||

They cleave to his highest might, his Indra-force; they dwell here, rejoicing by their own inner law. Like peoples choosing a king, they choose him; turning away from the Vṛtra-cover, they took their stand apart from it.

ताः । अ॒स्य॒ । ज्येष्ठ॑म् । इ॒न्द्रि॒यम् । स॒च॒न्ते॒ । ताः । ई॒म् । आ । क्षे॒ति॒ । स्व॒धया॑ । मद॑न्तीः । ताः । ई॒म् । विशः॑ । न । राजा॑नम् । वृ॒णा॒नाः । बी॒भ॒त्सुवः॑ । अप॑ । वृ॒त्रात् । अ॒ति॒ष्ठ॒न् ॥ताः । अस्य । ज्येष्ठम् । इन्द्रियम् । सचन्ते । ताः । ईम् । आ । क्षेति । स्वधया । मदन्तीः । ताः । ईम् । विशः । न । राजानम् । वृणानाः । बीभत्सुवः । अप । वृत्रात् । अतिष्ठन् ॥tāḥ | asya | jyeṣṭham | indriyam | sacante | tāḥ | īm | ā | kṣeti | svadhayā | madantīḥ | tāḥ | īm | viśaḥ | na | rājānam | vṛṇānāḥ | bībhatsuvaḥ | apa | vṛtrāt | atiṣṭhan

ताःthose (fem. pl.)
ताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him/this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ज्येष्ठम्the highest, the foremost
ज्येष्ठम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, might
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
सचन्तेthey accompany/attach themselves (to)
सचन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootसच् (धातु) [वेद. ‘सचते/सचन्ते’ = ‘सह गच्छति/अनुगच्छति, सेवते’]
ताःthose (same women/ones)
ताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईम्indeed, just, him/this (enclitic particle)
ईम्:
सम्बन्ध/निपात (emphatic/particle)
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात/अव्यय; वेदिक एनक्लिटिक)
towards, unto
:
उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
क्षेतिhe dwells, abides
क्षेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (धातु) [‘क्षेति’ = ‘निवसति/वसति’]
स्वधयाby (his/their) own power; with svadhā
स्वधया:
करण
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
मदन्तीःrejoicing, exulting
मदन्तीः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple (Adjective)
Rootमद् (धातु) → शतृ/शानच्-प्रत्यय (वेद. वर्तमान कृदन्त)
ताःthose
ताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईम्indeed, just
ईम्:
निपात
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात/अव्यय; वेदिक एनक्लिटिक)
विशःthe clans, the peoples
विशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
like, as
:
उपमान-निपात
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
राजानम्a king
राजानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
वृणानाchoosing, selecting
वृणाना:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Rootवृ (धातु) → शानच् (वेद. वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपदी भाव)
बीभत्सुवःabhorring, shunning
बीभत्सुवः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभी (धातु) → देसिदेरटिव/इंटेन्सिव ‘बीभत्सु’ (प्रातिपदिक)
अपaway, off
अप:
उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
वृत्रात्from Vṛtra (the obstructor)
वृत्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
अतिष्ठन्they stood forth/withdrew (away); they took their stand (away)
अतिष्ठन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + उपसर्ग ‘अति-’ (वेद. रूप: अतिष्ठन्)