Previous Mantra

Mantra 9

Sukta 10.124

Rishi: As above for RV 10.124 (edition-dependent).
Devata: Indra (recognized), with symbolic haṃsa and divine waters imagery.
Chandas: Triṣṭubh (verse meter of the hymn section likely), while mentioning Anuṣṭubh internally as a rhythmic principle.

बीभत्सूनां सयुजं हंसमाहुरपां दिव्यानां सख्ये चरन्तम् । अनुष्टुभमनु चर्चूर्यमाणमिन्द्रं नि चिक्युः कवयो मनीषा ॥

बी॒भ॒त्सूनां॑ स॒युजं॑ हं॒समा॑हुर॒पां दि॒व्यानां॑ स॒ख्ये चर॑न्तम् । अ॒नु॒ष्टुभ॒मनु॑ चर्चू॒र्यमा॑ण॒मिन्द्रं॒ नि चि॑क्युः क॒वयो॑ मनी॒षा ॥

bībhatsū́nāṃ sayújaṃ haṃsám āhur apā́ṃ divyā́nāṃ sákhye cárantam | anuṣṭúbham ánu carcū́ryamāṇam índraṃ ní cikyuḥ kaváyo manīṣā́ ||

They call him the Swan, united with the shunning powers, moving in friendship with the heavenly waters. Following the Anuṣṭubh, following the rhythm that is being set in motion, the seers by inspired thought recognized Indra.

बी॒भ॒त्सूना॑म् । स॒ऽयुज॑म् । हं॒सम् । आ॒हुः॒ । अ॒पाम् । दि॒व्याना॑म् । स॒ख्ये । चर॑न्तम् । अ॒नु॒ऽस्तुभ॑म् । अनु॑ । च॒र्चू॒र्यमा॑णम् । इन्द्र॑म् । नि । चि॒क्युः॒ । क॒वयः॑ । म॒नी॒षा ॥बीभत्सूनाम् । सयुजम् । हंसम् । आहुः । अपाम् । दिव्यानाम् । सख्ये । चरन्तम् । अनुस्तुभम् । अनु । चर्चूर्यमाणम् । इन्द्रम् । नि । चिक्युः । कवयः । मनीषा ॥bībhatsūnām | sa-yujam | haṃsam | āhuḥ | apām | divyānām | sakhye | carantam | anu-stubham | anu | carcūryamāṇam | indram | ni | cikyuḥ | kavayaḥ | manīṣā

बीभत्सूनाम्of the dreadful/abhorrent ones
बीभत्सूनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective (used substantively)
Rootबीभत्सु- (प्रातिपदिक) < बीभत्स (विशेषण) संभवतः √भिद्/√भत्स्- (निन्दा/घृणा) से व्युत्पन्न
सयुजम्yoked together; companioned
सयुजम्:
विशेषण (to ‘हंसम्’)
TypeAdjective
Rootस-युज् (प्रातिपदिक) < √युज् (युज्—योजन/संयोग)
हंसम्the swan (Hamsa)
हंसम्:
कर्म (of ‘आहुः’)
TypeNoun
Rootहंस- (प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they call
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अह्/√आह् (ब्रू/वद्-अर्थ; परस्मैपद) — ‘आह’ (परिपूर्ण/परफेक्ट)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअप्- (प्रातिपदिक)
दिव्यानाम्heavenly, divine
दिव्यानाम्:
विशेषण (to ‘अपाम्’)
TypeAdjective
Rootदिव्य- (प्रातिपदिक) < दिव् (द्युत्/स्वर्ग)
सख्येin friendship; in companionship
सख्ये:
अधिकरण (locative)
TypeNoun
Rootसख्य- (प्रातिपदिक) < सखि
चरन्तम्moving about; roaming
चरन्तम्:
कर्म (apposition to ‘हंसम्’)
TypeParticiple
Root√चर् (गमन/आचरण)
अनुष्टुभम्the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभम्:
कर्म (object of ‘चर्चूर्यमाणम्’—as ‘being praised in Anuṣṭubh’)
TypeNoun
Rootअनुष्टुभ्- (छन्दस्-नाम; प्रातिपदिक)
अनुalong; after; in accordance
अनु:
उपसर्ग/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
चर्चूर्यमाणम्being hymned/praised repeatedly
चर्चूर्यमाणम्:
कर्म (apposition to ‘इन्द्रम्’)
TypeParticiple
Root√चर्च्/√चर्चूर् (स्तुति/कीर्तन; वैदिक गहन रूप) — ‘चर्चूर्य’ (intensive/denominative-like) + यमान (मध्य/कर्मणि)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (of ‘चिक्युः’)
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
निdown; thoroughly
नि:
उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
चिक्युःthey have perceived/recognized
चिक्युः:
क्रिया
TypeVerb
Root√चि/√चित् (अवबोध/ज्ञान) — ‘चिक्ये’ (परफेक्ट)
कवयःthe seers/poets
कवयः:
कर्तृ (of ‘चिक्युः’)
TypeNoun
Rootकवि- (प्रातिपदिक)
मनीषाby insight; with inspired thought
मनीषा:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootमनीषा- (प्रातिपदिक)