Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.121

Rishi: Hiraṇyagarbha / Prajāpati (traditional)
Devata: Ka / Prajāpati
Chandas: Tr̥ṣṭubh

यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव । य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पद॒: कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥

yáḥ prāṇató nímīṣato mahitvā́ika íd rājā́ jágato babhū́va | yá ī́śe asyá dvípadaś cátuṣpadaḥ kásmai devā́ya havíṣā vidhema ||

He who by his greatness became the one King of all that moves and breathes and blinks; who rules over this two-footed and four-footed world: to which God shall we offer the oblation of our will?

यः । प्रा॒ण॒तः । नि॒ऽमि॒ष॒तः । म॒हि॒ऽत्वा । एकः॑ । इत् । राजा॑ । जग॑तः । ब॒भूव॑ । यः । ईशे॑ । अ॒स्य । द्वि॒ऽपदः॑ । चतुः॑ऽपदः । कस्मै॑ । दे॒वाय॑ । ह॒विषा॑ । वि॒धे॒म॒ ॥यः । प्राणतः । निमिषतः । महित्वा । एकः । इत् । राजा । जगतः । बभूव । यः । ईशे । अस्य । द्विपदः । चतुःपदः । कस्मै । देवाय । हविषा । विधेम ॥yaḥ | prāṇataḥ | ni-miṣataḥ | mahi-tvā | ekaḥ | it | rājā | jagataḥ | babhūva | yaḥ | īśe | asya | dvi-padaḥ | catuḥ-padaḥ | kasmai | devāya | haviṣā | vidhema

यःwho (he who)
यः:
Kartā (सम्बन्धवाचकः; मुख्यवाक्यस्य कर्तृनिर्देशकः)
TypePronoun
Rootयद् (य-प्रातिपदिक, सम्बन्ध/सर्वनाम)
प्राणतःof the breathing (living being)
प्राणतः:
Adhikaraṇa/Viśeṣaṇa (सम्बन्ध-निर्देशः: ‘of the breathing [one]’)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootप्राण् (धातु; ‘to breathe’) → प्राणत् (वर्तमान कृदन्त)
निमिषतःof the blinking
निमिषतः:
Adhikaraṇa/Viśeṣaṇa (सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootनिमिष् (धातु; ‘to wink/blink’) → निमिषत् (वर्तमान कृदन्त)
महित्वाby (his) greatness/might
महित्वा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमहित्व (प्रातिपदिक; ‘greatness, might’)
एकःalone, one
एकः:
Kartā (यः…एकः…बभूव—कर्तृविशेषणम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootएक (प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइद्/इत् (निपात; emphatic particle)
राजाking
राजा:
Kartā (समासार्थे/वाक्ये कर्तृपदम्)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
जगतःof the world (of all that moves)
जगतः:
Adhikaraṇa/Viśeṣaṇa (राजा जगतः = ‘king of the world’)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक; ‘moving world/creation’)
बभूवbecame/has become
बभूव:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु; ‘to be, become’)
यःwho
यः:
Kartā (य ईशे—कर्तृनिर्देशकः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
ईशेrules, is lord of
ईशे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootईश् (धातु; ‘to rule, possess’)
अस्यof this
अस्य:
Adhikaraṇa/Viśeṣaṇa (सम्बन्धः: ‘of this [world/creation]’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
द्विपदःof the two-footed (beings)
द्विपदः:
Karma/Viśeṣaṇa (ईशे…द्विपदः—अधीनवस्तुनिर्देशः)
TypeNoun/Adjective (collective)
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक; ‘two-footed’)
चतुष्पदःof the four-footed (beings)
चतुष्पदः:
Karma/Viśeṣaṇa (ईशे…चतुष्पदः)
TypeNoun/Adjective (collective)
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक; ‘four-footed’)
कस्मैto which (god)?
कस्मै:
Sampradāna
TypePronoun (interrogative)
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवायto the god
देवाय:
Sampradāna (कस्मै देवाय—प्राप्तव्यः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक; ‘oblation’)
विधेमmay we offer/perform
विधेम:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु; ‘to place, arrange’) + वि- (उपसर्ग) → विधा ‘to offer/perform’