Mantra 4
Sukta 10.119
Rishi: Agastya Māna
Devata: Soma (source of priyam—delightful inspiration)
Chandas: Jagatī
Samhita Patha (Devanagari)
उप मा मतिरस्थित वाश्रा पुत्रमिव प्रियम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
Samhita Patha (IAST)
उप॑ मा म॒तिर॑स्थित वा॒श्रा पु॒त्रमि॑व प्रि॒यम् । कु॒वित्सोम॒स्यापा॒मिति॑ ॥
Transliteration
úpa mā matír asthita vāśrā́ putrám iva priyám | kuvít sómasyāpā́m ití ||
Translation
A thought has come and stood near me—like a bellowing cow approaching her beloved calf. Perhaps it is from the Soma’s waters that this intimate inspiration arises.
Padapatha (Word Analysis)
उप॑ । मा । म॒तिः । अ॒स्थि॒त॒ । वा॒श्रा । पु॒त्रम्ऽइ॑व । प्रि॒यम् । कु॒वित् । सोम॑स्य । अपा॑म् । इति॑ ॥उप । मा । मतिः । अस्थित । वाश्रा । पुत्रम्इव । प्रियम् । कुवित् । सोमस्य । अपाम् । इति ॥upa | mā | matiḥ | asthita | vāśrā | putram-iva | priyam | kuvit | somasya | apām | iti
Word by Word
उपup to; towards; near
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
माme; to me
मा:
Karma (प्राप्तव्य/आश्रय) / Sampradāna (लाभार्थ) संदर्भानुसार
TypePronoun
Rootअस्मद् (अहम्-प्रातिपदिक)
मतिःthought; inspiration; intention
मतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootमति- (√मन् ‘to think’ से भाववाचक)
अस्थितstood; came to rest; approached
अस्थित:
—
TypeVerb
Root√स्था (स्थाऽ ‘to stand’) + आङ् (उपसर्ग)
वाश्राlike a lowing cow; crying (one)
वाश्रा:
Kartā (उपमान-रूपेण) / विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवाश्रा- (प्रातिपदिक; ‘cow/lowing (one)’, ‘bellowing/crying’—वैदिक)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र- (प्रातिपदिक)
इवlike; as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
प्रियम्dear; beloved
प्रियम्:
Karma (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय- (प्रातिपदिक)
कुवित्perhaps?; is it possible?
कुवित्:
—
TypeIndeclinable
Rootकु + वित् (निपात; प्रश्न/संशयार्थ)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootसोम- (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअप्/आप्- (प्रातिपदिक ‘water’)
इतिthus; so
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)