Mantra 5
Sukta 10.119
Rishi: Agastya Māna
Devata: Soma (as inspirer of skilled mantra-making)
Chandas: Jagatī
Samhita Patha (Devanagari)
अहं तष्टेव वन्धुरं पर्यचामि हृदा मतिम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒हं तष्टे॑व व॒न्धुरं॒ पर्य॑चामि हृ॒दा म॒तिम् । कु॒वित्सोम॒स्यापा॒मिति॑ ॥
Transliteration
aháṃ táṣṭeva vandhúraṃ páry acāmi hṛdā́ matím | kuvít sómasyāpā́m ití ||
Translation
I, like a craftsman, shape and circle around the frame; with the heart I fashion the thought. Perhaps it is from the Soma’s waters that this skilled inner making proceeds.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒हम् । तष्टा॑ऽइव । व॒न्धुर॑म् । परि॑ । अ॒चा॒मि॒ । हृ॒दा । म॒तिम् । कु॒वित् । सोम॑स्य । अपा॑म् । इति॑ ॥अहम् । तष्टाइव । वन्धुरम् । परि । अचामि । हृदा । मतिम् । कुवित् । सोमस्य । अपाम् । इति ॥aham | taṣṭāiva | vandhuram | pari | acāmi | hṛdā | matim | kuvit | somasya | apām | iti
Word by Word
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तष्टाa carpenter, a shaper
तष्टा:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ, ‘इव’ के साथ)
TypeNoun (agent) / Kṛdanta
Rootतक्ष् (धातु) → तष्टृ/तष्टा (कृदन्त, कर्तरि)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
वन्धुरम्a chariot-seat / chariot-frame (lit. ‘car-structure’)
वन्धुरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवन्धुर (प्रातिपदिक)
परिaround, all around
परि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
अचामिI move/drive/turn (around)
अचामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअञ्च् (धातु) (वैदिक: ‘अच्’ = to move/turn/drive) + परि
हृदाwith (my) heart
हृदा:
करण
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
मतिम्thought, intention, insight
मतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’)
कुवित्whether? perhaps?
कुवित्:
—
TypeIndeclinable
Rootकु + वित् (अव्यय; वैदिक प्रश्न/संशय-निपात)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक; ‘waters’)
इतिthus, so (quotative)
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)