Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.117

Devata: Didactic/ethical
Chandas: Trishtubh (probable; verification required)

पृणीयादिन्नाधमानाय तव्यान्द्राघीयांसमनु पश्येत पन्थाम् । ओ हि वर्तन्ते रथ्येव चक्रान्यमन्यमुप तिष्ठन्त रायः ॥

पृ॒णी॒यादिन्नाध॑मानाय॒ तव्या॒न्द्राघी॑यांस॒मनु॑ पश्येत॒ पन्था॑म् । ओ हि वर्त॑न्ते॒ रथ्ये॑व च॒क्रान्यम॑न्य॒मुप॑ तिष्ठन्त॒ राय॑: ॥

pṛṇīyā́d in nā́dhamānāya távyān drā́ghīyāṃsam ánu paśyeta pánthām | ó hí vártante rathyéva cakrā́ anyám-anyam úpa tiṣṭhanta rā́yaḥ ||

Let him fill the one who is in want; let him look along the farther and wider path. For riches move and return like wheels on a road; they come and take their stand now with one, now with another.

पृ॒णी॒यात् । इत् । नाध॑मानाय । तव्या॑न् । द्राघी॑यांसम् । अनु॑ । प॒श्ये॒त॒ । पन्था॑म् । ओ इति॑ । हि । व॒र्त॒न्ते॒ । रथ्या॑ऽइव । च॒क्रा । अ॒न्यम्ऽअ॑न्यम् । उप॑ । ति॒ष्ठ॒न्त॒ । रायः॑ ॥पृणीयात् । इत् । नाधमानाय । तव्यान् । द्राघीयांसम् । अनु । पश्येत । पन्थाम् । ओ इति । हि । वर्तन्ते । रथ्याइव । चक्रा । अन्यम्अन्यम् । उप । तिष्ठन्त । रायः ॥pṛṇīyāt | it | nādhamānāya | tavyān | drāghīyāṃsam | anu | paśyeta | panthām | o iti | hi | vartante | rathyāiva | cakrā | anyam-anyam | upa | tiṣṭhanta | rāyaḥ

पृणीयात्should fill/satisfy; should give
पृणीयात्:
(वाक्ये) विधेय-क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ (पृणाति) / पॄ-धातु
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
नाधमानायto the needy/imploring (one)
नाधमानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun (participle used substantively)
Rootनाधमान (प्रातिपदिक; √नाध्/नन्ध् ‘to cry, to lament’ से) अथवा ‘नाध’ (distressed) + वर्तमान/कृदन्त-आधार
तव्याःthe strong/able (men)
तव्याः:
कर्तृ (पश्येत् इत्यस्य)
TypeAdjective (substantive use possible)
Rootतव्य (प्रातिपदिक; ‘बलवान्/समर्थ’)
अन्द्राघीयांसम्a still more wretched (man)
अन्द्राघीयांसम्:
कर्म (पश्येत्) / आलोक्य-विषय
TypeAdjective
Rootअन्द्राघीयांस् (comparative; ‘अन्द्राघ’ = ‘अधिक-दुःखित/अत्यन्त-दीन’ इत्यर्थे)
अनुalong, after
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
पश्येत्should see/consider
पश्येत्:
(वाक्ये) विधेय-क्रिया
TypeVerb
Root√पश् (पश्यति)
पन्थाम्the path, way
पन्थाम्:
कर्म (पश्येत्) / आलोक्य-विषय
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
oh!
:
TypeIndeclinable
Rootओ (निपात/उद्गार)
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
वर्तन्तेthey turn/roll; they go about
वर्तन्ते:
(वाक्ये) क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते)
रथ्येon the roadway
रथ्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरथ्य (प्रातिपदिक; ‘रथमार्ग/रथपथ’)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-अव्यय)
चक्राwheels
चक्रा:
कर्तृ (वर्तन्ते) / उपमान
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
अन्यम्another (one)
अन्यम्:
कर्म (तिष्ठन्ति) / आश्रय-विषय
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अन्यम्another (one)
अन्यम्:
कर्म (तिष्ठन्ति) / आश्रय-विषय
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
उपtowards, near
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठन्तिthey stand; they come to rest
तिष्ठन्ति:
(वाक्ये) क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)
रायःriches, possessions
रायः:
कर्तृ (तिष्ठन्ति) / विषय
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘धन, संपत्ति’)