Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.114

Rishi: Kumārāyaṇa (traditional for RV 10.114)
Devata: Enigmatic: Vāc/Chandas/Brahman with an Indra-allusion (harī); the verse queries hidden knowers
Chandas: Triṣṭubh (to be verified)

कश्छन्दसां योगमा वेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित् ॥

कश्छन्द॑सां॒ योग॒मा वे॑द॒ धीर॒: को धिष्ण्यां॒ प्रति॒ वाचं॑ पपाद । कमृ॒त्विजा॑मष्ट॒मं शूर॑माहु॒र्हरी॒ इन्द्र॑स्य॒ नि चि॑काय॒ कः स्वि॑त् ॥

káś chándasāṃ yógam ā́ veda dhī́raḥ kó dhiṣṇyā́ṃ práti vā́caṃ papāda | kám ṛ́tvijāṃ aṣṭamáṃ śū́ram āhur hárī índrasya ní cikāya káḥ svit ||

Who is the wise one that knows the joining of the metres? Who has attained the sacred seat facing the Word? Whom do they call the eighth hero among the priests? Who indeed has discerned the two tawny steeds of Indra?

कः । छन्द॑साम् । योग॑म् । आ । वे॒द॒ । धीरः॑ । कः । धिष्ण्या॑म् । प्रति॑ । वाच॑म् । प॒पा॒द॒ । कम् । ऋ॒त्विजा॑म् । अ॒ष्ट॒मम् । शूर॑म् । आ॒हुः॒ । हरी॒ इति॑ । इन्द्र॑स्य । नि । चि॒का॒य॒ । कः । स्वि॒त् ॥कः । छन्दसाम् । योगम् । आ । वेद । धीरः । कः । धिष्ण्याम् । प्रति । वाचम् । पपाद । कम् । ऋत्विजाम् । अष्टमम् । शूरम् । आहुः । हरी इति । इन्द्रस्य । नि । चिकाय । कः । स्वित् ॥kaḥ | chandasām | yogam | ā | veda | dhīraḥ | kaḥ | dhiṣṇyām | prati | vācam | papāda | kam | ṛtvijām | aṣṭamam | śūram | āhuḥ | harī iti | indrasya | ni | cikāya | kaḥ | svit

कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचकः) / विषयः
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
छन्दसाम्of the metres (Vedic metres)
छन्दसाम्:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of the metres’
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
योगम्the joining/connection; the right combination
योगम्:
कर्म (of वेद)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक; √युज्)
unto, fully
:
क्रियाविशेषण (direction/intensity)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
धीःthe inspired one / wise (seerly) mind
धीः:
कर्तृ (वेद इत्यस्य) — ‘the inspired thought/wise one’
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक) / √धी (धियँ चिन्तायाम्)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचकः)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
धिष्ण्याम्the sacred/skillful seat (holy place, altar-seat)
धिष्ण्याम्:
कर्म (of पपाद) / लक्ष्य
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootधिष्ण्या (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in response to
प्रति:
क्रियाविशेषण (towards) / दिक्
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म (of पपाद) — ‘speech’
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
पपादhas attained/reached; has come upon
पपाद:
क्रिया
TypeVerb
Root√पद् (पदँ गतौ) / √पद् (पदँ प्राप्तौ)
कम्whom?
कम्:
कर्म (of आहुः) — ‘whom’
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
ऋत्विजाम्of the ṛtvij-priests
ऋत्विजाम्:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of the priests’
TypeNoun
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक)
अष्टमम्the eighth
अष्टमम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (ordinal)
Rootअष्टम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
शूरम्hero, mighty one
शूरम्:
कर्म-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
आहुःthey have said/call
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अह् (अहँ वचने) / √ब्रू (अर्थतः ‘say’) — वैदिके ‘आहुः’ इति √अह्-परफेक्ट
हरीthe two bay horses
हरी:
कर्तृ/विषयः (नि चिकाय इत्यस्य) — ‘the two bays’
TypeNoun (dual)
Rootहरि (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
निdown, in; thoroughly
नि:
क्रियाविशेषण (down/into; intensifier)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
चिकायhas perceived/marked/understood
चिकाय:
क्रिया
TypeVerb
Root√कā/काय् (कायँ गत्यर्थ/प्रकाशने इत्यादि; वैदिके ‘चिकाय’ = ‘observed/marked/understood’)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचकः)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
स्वित्indeed? pray? (emphatic ‘who, I wonder?’)
स्वित्:
वाक्य-प्रयोग (प्रश्न-प्रबलनम्)
TypeIndeclinable
Rootस्वित् (निपात)