Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 10.114

Rishi: Kumārāyaṇa (traditional for RV 10.114)
Devata: Vāc / Brahmaṇaspati as revealer of the path to Soma-delight (enigmatic hymn on measures and crossings)
Chandas: Triṣṭubh (to be verified by metrical scan)

चतुर्दशान्ये महिमानो अस्य तं धीरा वाचा प्र णयन्ति सप्त । आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचद्येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य ॥

चतु॑र्दशा॒न्ये म॑हि॒मानो॑ अस्य॒ तं धीरा॑ वा॒चा प्र ण॑यन्ति स॒प्त । आप्ना॑नं ती॒र्थं क इ॒ह प्र वो॑च॒द्येन॑ प॒था प्र॒पिब॑न्ते सु॒तस्य॑ ॥

catúrdaśā́nye mahimā́no asya táṃ dhī́rā vācā́ prá ṇayanti saptá | ā́pnānaṃ tī́rthaṃ ká ihá prá vocad yéna pathā́ prá-pibante sutásya ||

Fourteen are the further greatnesses of this (mystery); by the Word the steadfast seers lead it forward as seven. Who here will declare the reaching ford, the path by which they drink deeply of the pressed Soma?

चतुः॑ऽदश । अ॒न्ये । म॒हि॒मानः॑ । अ॒स्य॒ । तम् । धीराः॑ । वा॒चा । प्र । न॒य॒न्ति॒ । स॒प्त । आप्ना॑नम् । ती॒र्थम् । कः । इ॒ह । प्र । वो॒च॒त् । येन॑ । प॒था । प्र॒ऽपिब॑न्ते । सु॒तस्य॑ ॥चतुःदश । अन्ये । महिमानः । अस्य । तम् । धीराः । वाचा । प्र । नयन्ति । सप्त । आप्नानम् । तीर्थम् । कः । इह । प्र । वोचत् । येन । पथा । प्रपिबन्ते । सुतस्य ॥catuḥ-daśa | anye | mahimānaḥ | asya | tam | dhīrāḥ | vācā | pra | nayanti | sapta | āpnānam | tīrtham | kaḥ | iha | pra | vocat | yena | pathā | pra-pibante | sutasya

चतुर्दशानिfourteen
चतुर्दशानि:
विशेषणम् (महिमानः इत्यस्य)
TypeAdjective/Number
Rootचतुर्दशन् (संख्याप्रातिपदिक) < चतुर् + दश
येwhich, who
ये:
कर्तृ (महिमानः इत्यस्य सह) / सम्बन्धक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
महिमानःgreatnesses, mighty powers
महिमानः:
कर्तृ (अस्य … सन्ति/भवन्ति इति अव्यक्तक्रियायाम्)
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक) < मह् (वृद्धौ/महत्त्वे)
अस्यof him/this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
तम्him, that one
तम्:
कर्म (प्र-णयन्ति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
धीराḥthe wise (men)
धीराḥ:
कर्तृ (प्र-णयन्ति)
TypeAdjective (used substantively)
Rootधीर (प्रातिपदिक) < धि (धी/बुद्धौ)
वाचाwith speech, by utterance
वाचा:
करण (instrument: “by speech”)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
णयन्तिthey lead, guide
णयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु) — नयति; उपसर्गेण: प्र + नी
सप्तseven
सप्त:
संख्याविशेषणम् (अव्यक्तस्य/पूर्वोक्तस्य)
TypeNumber
Rootसप्तन् (संख्याप्रातिपदिक)
आप्नानम्the attaining one / the one who reaches (i.e., the fulfiller)
आप्नानम्:
कर्म (प्र-vochat इत्यस्य: “declare …”)
TypeAdjective/Participle-like noun
Rootआप्नान (प्रातिपदिक) < आप्/आप्नु (धातु: आप्नोति “to reach, obtain”)
तीर्थम्ford, crossing-place; sacred passage
तीर्थम्:
कर्म (प्र-vochat इत्यस्य)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) < तॄ (धातु: तरति “to cross”)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्र-vochat)
TypePronoun
Rootक (प्रश्नसर्वनाम)
इहhere
इह:
अधिकरण (locative sense: “here”)
TypeIndeclinable
Rootइह (निपात)
प्रforth, clearly
प्र:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
वोचत्let (him) proclaim / may (he) say
वोचत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु: वक्ति “to speak”)
येनby which
येन:
करण (instrument: “by which”)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
पथाby the path, by the way
पथा:
करण (instrument: “by the path/way”)
TypeNoun
Rootपथिन्/पथ (प्रातिपदिक)
प्रपिबन्तेthey drink forth / they drink deeply
प्रपिबन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु: पिबति “to drink”) with उपसर्गः प्र-
सुतस्यof the pressed (Soma)
सुतस्य:
सम्बन्ध (genitive: “of the pressed (Soma)”)
TypeNoun/Adjective
Rootसुत (प्रातिपदिक) < सु (धातु: सुनोति “to press (Soma)”)