Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.114

Devata: Suparṇa (mystic bird/one seer principle); implicit cosmic Mother

एकः सुपर्णः स समुद्रमा विवेश स इदं विश्वं भुवनं वि चष्टे । तं पाकेन मनसापश्यमन्तितस्तं माता रेळ्हि स उ रेळ्हि मातरम् ॥

एक॑: सुप॒र्णः स स॑मु॒द्रमा वि॑वेश॒ स इ॒दं विश्वं॒ भुव॑नं॒ वि च॑ष्टे । तं पाके॑न॒ मन॑सापश्य॒मन्ति॑त॒स्तं मा॒ता रे॑ळ्हि॒ स उ॑ रेळ्हि मा॒तर॑म् ॥

ékaḥ suparṇáḥ sá samudrám ā́ viveśa sá idáṃ víśvaṃ bhúvanaṃ ví caṣṭe | táṃ pā́kena mánasāpaśyam ántitas táṃ mātā́ reḷhi sá u reḷhi mātáram ||

One is the fair-winged; he has entered the ocean; he beholds this whole world and all becoming. Him I saw from near with a ripened mind; the Mother cherishes him, and he too cherishes the Mother.

एकः॑ । सु॒ऽप॒र्णः । सः । स॒मु॒द्रम् । आ । वि॒वे॒श॒ । सः । इ॒दम् । विश्व॑म् । भुव॑नम् । वि । च॒ष्टे॒ । तम् । पाके॑न । मन॑सा । अ॒प॒श्य॒म् । अन्ति॑तः । तम् । मा॒ता । रे॒ळ्हि॒ । सः । ऊँ॒ इति॑ । रे॒ळ्हि॒ । मा॒तर॑म् ॥एकः । सुपर्णः । सः । समुद्रम् । आ । विवेश । सः । इदम् । विश्वम् । भुवनम् । वि । चष्टे । तम् । पाकेन । मनसा । अपश्यम् । अन्तितः । तम् । माता । रेळ्हि । सः । ऊँ इति । रेळ्हि । मातरम् ॥ekaḥ | su-parṇaḥ | saḥ | samudram | ā | viveśa | saḥ | idam | viśvam | bhuvanam | vi | caṣṭe | tam | pākena | manasā | apaśyam | antitaḥ | tam | mātā | reḷhi | saḥ | oṃ iti | reḷhi | mātaram

एकःone (single)
एकः:
Kartā
TypeAdjective (numeral)
Rootएक (प्रातिपदिक)
सुपर्णःthe fair-winged (bird)
सुपर्णः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक: सु- + पर्ण)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
towards, into
:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग)
विवेशentered
विवेश:
TypeVerb
Root√विश् (विशँ प्रवेशने)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद्
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
विश्वम्all, entire
विश्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनम्world; being; realm
भुवनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; भू-धातोः नामधातु/निष्पन्न)
विapart, widely, distinctly
वि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग)
चष्टेsees, beholds
चष्टे:
TypeVerb
Root√चक्ष् (चक्षँ दर्शने)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
पाकेनwith purified/ripe (mature)
पाकेन:
Karaṇa
TypeAdjective/Noun
Rootपाक (प्रातिपदिक)
मनसाwith (the) mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
अपश्यन्they saw
अपश्यन्:
TypeVerb
Root√पश् (पशँ दर्शने)
अन्तितःfrom near; closely
अन्तितः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तितस् (अव्यय; अन्ति-तस्)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
माताthe mother
माता:
Kartā
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
रेळ्हिlicks/caresses
रेळ्हि:
TypeVerb
Root√रेळ्ह्/√रेह् (वैदिक; ‘to lick/caress’—धातुपाठे दुर्लभ/वैदिक-विशेष)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद्
indeed, also
:
TypeIndeclinable (particle)
Rootउ (निपात)
रेळ्हिlicks/caresses
रेळ्हि:
TypeVerb
Root√रेळ्ह्/√रेह् (वैदिक)
मातरम्the mother
मातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)