Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.113

Devata: Indra (with explicit linkage to Mitra-Varuṇa as upholding harmony and ṛta)
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

आदिन्द्रः सत्रा तविषीरपत्यत वरीयो द्यावापृथिवी अबाधत । अवाभरद्धृषितो वज्रमायसं शेवं मित्राय वरुणाय दाशुषे ॥

आदिन्द्र॑: स॒त्रा तवि॑षीरपत्यत॒ वरी॑यो॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑बाधत । अवा॑भरद्धृषि॒तो वज्र॑माय॒सं शेवं॑ मि॒त्राय॒ वरु॑णाय दा॒शुषे॑ ॥

ādíndraḥ satrā taviṣīr apatyata varīyo dyāvāpṛthivī abādhata | avābharad dhṛṣito vajram āyasaṃ śevaṃ mitrāya varuṇāya dāśuṣe ||

Then Indra, in a constant surge of force, set his powers into motion; he opened out a wider field and pressed apart Heaven and Earth. The bold one brought down the iron thunderbolt, a saving good, for Mitra and Varuṇa and for the giver who offers.

आत् । इन्द्रः॑ । स॒त्रा । तवि॑षीः । अ॒प॒त्य॒त॒ । वरी॑यः । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । अ॒बा॒ध॒त॒ । अव॑ । अ॒भ॒र॒त् । धृ॒षि॒तः । वज्र॑म् । आ॒य॒सम् । शेव॑म् । मि॒त्राय॑ । वरु॑णाय । दा॒शुषे॑ ॥आत् । इन्द्रः । सत्रा । तविषीः । अपत्यत । वरीयः । द्यावापृथिवी इति । अबाधत । अव । अभरत् । धृषितः । वज्रम् । आयसम् । शेवम् । मित्राय । वरुणाय । दाशुषे ॥āt | indraḥ | satrā | taviṣīḥ | apatyata | varīyaḥ | dyāvāpṛthivī iti | abādhata | ava | abharat | dhṛṣitaḥ | vajram | āyasam | śevam | mitrāya | varuṇāya | dāśuṣe

आत्then, thereupon
आत्:
TypeIndeclinable
Rootआत् (निपात) < ad (प्राग्वैदिक ‘अत्/आत्’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सत्राalways, altogether, continuously
सत्रा:
TypeIndeclinable
Rootसत्रा (अव्यय)
तविषीःmighty powers, energies
तविषीः:
कर्तृ (सहकर्तृ/कर्तृसमुच्चयः)
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
अपत्यतflew forth, rushed
अपत्यत:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
वरीयःa wider space, greater expanse
वरीयः:
कर्म
TypeAdjective
Rootवरीयस् (प्रातिपदिक; ‘वृ/वर्’ से श्रेष्ठतर)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ + पृथिवी)
अबाधतpressed/forced apart, drove (made room)
अबाधत:
क्रिया
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
अवdown, forth (as preverb)
अव:
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
अभरत्bore, brought
अभरत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
धृषितःbold, daring
धृषितः:
कर्तृ (अभरत्-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootधृषित (कृदन्त; धृष् + क्त)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
आयसम्of metal, iron-like
आयसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootआयस (प्रातिपदिक)
शेवम्welfare, benefit, boon
शेवम्:
कर्म (अभरत्-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootशेव (प्रातिपदिक)
मित्रायfor Mitra
मित्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वरुणायfor Varuṇa
वरुणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
दाशुषेfor the worshipper/giver (patron)
दाशुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun (agent-noun) / Participle-like stem
Rootदाश्वस्/दाशुष् (प्रातिपदिक; √दाश् ‘to give, worship’ से)