Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.111

Devata: Indra (path-maker for Sūrya)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires pada-count verification)

इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेद स हि जिष्णुः पथिकृत्सूर्याय । आन्मेनां कृण्वन्नच्युतो भुवद्गोः पतिर्दिवः सनजा अप्रतीतः ॥

इन्द्र॒: किल॒ श्रुत्या॑ अ॒स्य वे॑द॒ स हि जि॒ष्णुः प॑थि॒कृत्सूर्या॑य । आन्मेनां॑ कृ॒ण्वन्नच्यु॑तो॒ भुव॒द्गोः पति॑र्दि॒वः स॑न॒जा अप्र॑तीतः ॥

índraḥ kíla śrutyā́ asyá véda sá hí jiṣṇúḥ pathikṛ́t sū́ryāya | ā́n ménāṃ kṛṇván ácyuto bhúvad góḥ pátir diváḥ sanajā́ ápratītaḥ ||

Indra indeed knows this by the hearing of the soul; for he is the conqueror, the path-maker for the Sun. Making Menā his own, unshaken he becomes the lord of the Ray, born from of old, irresistible—establishing the mastery of light in the heights.

इन्द्रः॑ । किल॑ । श्रुत्यै॑ । अ॒स्य । वे॒द॒ । सः । हि । जि॒ष्णुः । प॒थि॒ऽकृत् । सूर्या॑य । आत् । मेना॑म् । कृ॒ण्वन् । अच्यु॑तः । भुव॑त् । गोः । पतिः॑ । दि॒वः । स॒न॒ऽजाः । अप्र॑तिऽइतः ॥इन्द्रः । किल । श्रुत्यै । अस्य । वेद । सः । हि । जिष्णुः । पथिकृत् । सूर्याय । आत् । मेनाम् । कृण्वन् । अच्युतः । भुवत् । गोः । पतिः । दिवः । सनजाः । अप्रतिइतः ॥indraḥ | kila | śrutyai | asya | veda | saḥ | hi | jiṣṇuḥ | pathi-kṛt | sūryāya | āt | menām | kṛṇvan | acyutaḥ | bhuvat | goḥ | patiḥ | divaḥ | sana-jāḥ | aprati-itaḥ

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
किलindeed, surely
किल:
TypeIndeclinable
Rootकिल (निपात)
श्रुत्याःfrom hearing / of hearing (tradition)
श्रुत्याः:
अपादान (पञ्चमी-पाठे) / सम्बन्ध (षष्ठी-पाठे)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक; श्रु- ‘to hear’ से)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु) → वेद (परिपूर्ण/परस्मैपद-रूप, परोक्षार्थे वर्तमानवत्)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
जिष्णुःvictorious, conquering
जिष्णुः:
कर्तृ (सः इति सह विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootजिष्णु (प्रातिपदिक; √जि ‘to conquer’ से)
पथिकृत्path-maker, opener of the way
पथिकृत्:
कर्तृ (सः इति सह)
TypeNoun/Adjective
Rootपथि-कृत् (समास; पथि ‘path’ + √कृ ‘to make’ → कृत्)
सूर्यायfor the Sun
सूर्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
अमेनाम्the blameless/harmless (one)
अमेनाम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअमेना (प्रातिपदिक; नकारार्थ/निषेध-भावयुक्त)
कृण्वन्making, doing
कृण्वन्:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Root√कृ (धातु) → कृण्वन् (वर्तमान कृदन्त)
अच्युतःunfailing, unshaken
अच्युतः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअच्युत (प्रातिपदिक; a- + √च्युत ‘to fall’)
भुवत्being, becoming
भुवत्:
कर्तृ (कृण्वन्/अच्युतः इत्यादिभिः सह)
TypeVerb (participle)
Root√भू (धातु) → भुवत् (वर्तमान कृदन्त)
गोःof the cow; of cattle
गोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
पतिःlord
पतिः:
कर्तृ (इन्द्रः इति)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
सनजाfrom ancient times, of old
सनजा:
TypeIndeclinable (Vedic) / Adverbial
Rootसनज (अव्यय/विशेषण; ‘from of old’)
अप्रतीतःunopposed, unapproached (by foes)
अप्रतीतः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअप्रतीत (प्रातिपदिक; a- + √प्र-इ ‘to go/approach’ → प्रतीत ‘approached/recognized’)