Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.110

Devata: Devīḥ Dvāraḥ (the Divine Doors of the rite)

व्यचस्वतीरुर्विया वि श्रयन्तां पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः । देवीर्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा देवेभ्यो भवत सुप्रायणाः ॥

व्यच॑स्वतीरुर्वि॒या वि श्र॑यन्तां॒ पति॑भ्यो॒ न जन॑य॒: शुम्भ॑मानाः । देवी॑र्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा दे॒वेभ्यो॑ भवत सुप्राय॒णाः ॥

vyácasvatīr urviyā́ ví śrayantāṁ pátibhyo ná jánayaḥ śúmbhamānāḥ | devī́r dvā́ro bṛhatī́r viśvám-invā devébhyo bhavata suprāyāṇā́ḥ ||

Let the wide and radiant Doors spread open—like women adorned for their lords. O divine Doors, vast and all-furthering, become for the gods a happy passage and a perfect going-forth.

व्यच॑स्वतीः । उ॒र्वि॒या । वि । श्र॒य॒न्ता॒म् । पति॑ऽभ्यः । न । जन॑यः । शुम्भ॑मानाः । देवीः॑ । द्वा॒रः॒ । बृ॒ह॒तीः॒ । वि॒श्व॒म्ऽइ॒न्वाः॒ । दे॒वेभ्यः॑ । भ॒व॒त॒ । सु॒प्र॒ऽअ॒य॒णाः ॥व्यचस्वतीः । उर्विया । वि । श्रयन्ताम् । पतिभ्यः । न । जनयः । शुम्भमानाः । देवीः । द्वारः । बृहतीः । विश्वम्इन्वाः । देवेभ्यः । भवत । सुप्रअयणाः ॥vyacasvatīḥ | urviyā | vi | śrayantām | pati-bhyaḥ | na | janayaḥ | śumbhamānāḥ | devīḥ | dvāraḥ | bṛhatīḥ | viśvam-invāḥ | devebhyaḥ | bhavata | supra-ayaṇāḥ

व्यचस्वतीःall-pervading, wide-spreading (fem. pl.)
व्यचस्वतीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootव्यचस् (प्रातिपदिक) < √व्यच्/√वच् (व्याप्तौ/विस्तारे) (निरुक्त-सम्बन्ध)
उर्वियाःbroad, wide (fem. pl.)
उर्वियाः:
Kartā (व्यचस्वतीः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun/Adjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
विapart, forth, widely
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
श्रयन्ताम्let them rest/lean; let them take their place
श्रयन्ताम्:
(वाक्यक्रिया) — कर्तृसम्बन्धः: व्यचस्वतीः/उर्वियाः/देवीः द्वारः
TypeVerb
Root√श्रि (श्रयणे/आश्रये)
पतिभ्यःto the lords/masters
पतिभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
जनयःbegetters/progenitors (as a comparison)
जनयः:
Kartā (उपमानपदेन)
TypeNoun
Rootजनय (प्रातिपदिक; जन-सम्बद्धः, ‘जनक/जनयितृ’ अर्थे)
शुम्भमानाःadorning themselves; shining
शुम्भमानाः:
Kartā (जनयः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√शुभ् (शोभने) → शुम्भमान (वर्तमानकृदन्त)
देवीःgoddesses
देवीः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
द्वारःdoors/gates
द्वारः:
Kartā (देवीः इत्यस्य समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार्/द्वार (प्रातिपदिक)
बृहतीःgreat, lofty (fem. pl.)
बृहतीः:
Kartā (देवीः द्वारः इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक) < √बृह् (वर्धने)
विश्वम्all; the whole (world/space)
विश्वम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इन्वाmoving/impelling; setting in motion
इन्वा:
Kartā-विशेषण
TypeParticiple (Adjectival)
Root√इ (गत्यर्थ) / वैदिक √इन्व् (प्रेरणे/गमने) → इन्व (वर्तमानकृदन्त)
देवेभ्यःfor the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
भवतbe; become
भवत:
(वाक्यक्रिया) — कर्तृसम्बन्धः: देवीः द्वारः
TypeVerb
Root√भू (सत्तायाम्)
सुप्रायणाःof good approach; granting good passage/entry
सुप्रायणाः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु-प्रायण (प्रातिपदिक); प्रायण < √या (गत्यर्थ) (प्र-आ-√या)