Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.107

Devata: Dakṣiṇā (personified power of consecrated giving/rightness)
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.107; verse-level verification recommended)

दक्षिणावान्प्रथमो हूत एति दक्षिणावान्ग्रामणीरग्रमेति । तमेव मन्ये नृपतिं जनानां यः प्रथमो दक्षिणामाविवाय ॥

दक्षि॑णावान्प्रथ॒मो हू॒त ए॑ति॒ दक्षि॑णावान्ग्राम॒णीरग्र॑मेति । तमे॒व म॑न्ये नृ॒पतिं॒ जना॑नां॒ यः प्र॑थ॒मो दक्षि॑णामावि॒वाय॑ ॥

dákṣiṇāvān prathamó hūtá étí dákṣiṇāvān grāmaṇī́r ágram etí | tám evá manye nṛpátiṃ jánānāṃ yáḥ prathamó dákṣiṇām āvivā́ya ||

He who is filled with Dakṣiṇā—right discernment and the power of consecrated giving—moves first when invoked; as a leader of the inner community he advances to the front. Him alone I regard as the true lord of the peoples, who was the first to set Dakṣiṇā in motion and establish her action.

दक्षि॑णाऽवान् । प्र॒थ॒मः । हू॒तः । ए॒ति॒ । दक्षि॑णाऽवान् । ग्रा॒म॒ऽनीः । अग्र॑म् । ए॒ति॒ । तम् । ए॒व । म॒न्ये॒ । नृ॒ऽपति॑म् । जना॑नाम् । यः । प्र॒थ॒मः । दक्षि॑णाम् । आ॒ऽवि॒वाय॑ ॥दक्षिणावान् । प्रथमः । हूतः । एति । दक्षिणावान् । ग्रामनीः । अग्रम् । एति । तम् । एव । मन्ये । नृपतिम् । जनानाम् । यः । प्रथमः । दक्षिणाम् । आविवाय ॥dakṣiṇāvān | prathamaḥ | hūtaḥ | eti | dakṣiṇāvān | grāma-nīḥ | agram | eti | tam | eva | manye | nṛ-patim | janānām | yaḥ | prathamaḥ | dakṣiṇām | āvivāya

दक्षिणावान्possessing a dakṣiṇā (gift/fee), liberal
दक्षिणावान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootदक्षिणा-वन् (प्रातिपदिक) < दक्षिणा
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
हूतःinvoked, called
हूतः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Root√ह्वा (आह्वाने) → हूत (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त)
एतिgoes, comes
एति:
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थे)
दक्षिणावान्possessing dakṣiṇā, generous
दक्षिणावान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootदक्षिणा-वन् (प्रातिपदिक) < दक्षिणा
ग्रामणीःvillage-leader, troop-leader
ग्रामणीः:
Kartā
TypeNoun
Rootग्रामणी (प्रातिपदिक)
अग्रेin front, at the head
अग्रे:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (locative used adverbially)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
एतिgoes
एति:
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थे)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
मन्येI think, I consider
मन्ये:
TypeVerb
Root√मन् (मन्यते/ज्ञाने-मतौ)
नृपतिम्lord of men, king
नृपतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक) = नृ + पति
जनानाम्of the people
जनानाम्:
Śeṣa (genitive relation)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
दक्षिणाम्dakṣiṇā (sacrificial gift/fee)
दक्षिणाम्:
Karma
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
आविवायhas dispensed/apportioned (the gift)
आविवाय:
TypeVerb
Rootआ + √वा/√वे (वायति/विवाय; ‘to blow’ → in RV also ‘to winnow/dispense, to apportion’)