Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.107

Devata: Dakṣiṇā / Pūrtí

दैवी पूर्तिर्दक्षिणा देवयज्या न कवारिभ्यो नहि ते पृणन्ति । अथा नरः प्रयतदक्षिणासोऽवद्यभिया बहवः पृणन्ति ॥

दैवी॑ पू॒र्तिर्दक्षि॑णा देवय॒ज्या न क॑वा॒रिभ्यो॑ न॒हि ते पृ॒णन्ति॑ । अथा॒ नर॒: प्रय॑तदक्षिणासोऽवद्यभि॒या ब॒हव॑: पृणन्ति ॥

daivī́ pūrtír dakṣiṇā devayajyā́ na kavā́ribhyo náhi té pṛṇanti | áthā nárāḥ práyata-dakṣiṇāso'vadyabhi yā́ bahávaḥ pṛṇanti ||

Dakṣiṇā is a divine fulfilment, a godward sacrifice; the miserly do not fill her, they cannot. But men who are prepared in right giving, fearing the fall into falsehood, many of them do fulfil her.

दैवी॑ । पू॒र्तिः । दक्षि॑णा । दे॒व॒ऽय॒ज्या । न । क॒व॒ऽअ॒रिभ्यः॑ । न॒हि । ते । पृ॒णन्ति॑ । अथ॑ । नरः॑ । प्रय॑तऽदक्षिणासः । अ॒व॒द्य॒ऽभि॒या । ब॒हवः॑ । पृ॒ण॒न्ति॒ ॥दैवी । पूर्तिः । दक्षिणा । देवयज्या । न । कवअरिभ्यः । नहि । ते । पृणन्ति । अथ । नरः । प्रयतदक्षिणासः । अवद्यभिया । बहवः । पृणन्ति ॥daivī | pūrtiḥ | dakṣiṇā | deva-yajyā | na | kava-aribhyaḥ | nahi | te | pṛṇanti | atha | naraḥ | prayata-dakṣiṇāsaḥ | avadya-bhiyā | bahavaḥ | pṛṇanti

दैवीdivine
दैवी:
विशेषण (कर्तृ/विषय-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootदैव (प्रातिपदिक; देव- से) / दैवī-
पूर्तिःbounty; fulfillment; gift
पूर्तिः:
कर्तृ/विषय (मुख्य पद)
TypeNoun
Rootपूर्ति- (प्रातिपदिक; √पॄ ‘भरना/पूरा करना’ से भाव)
दक्षिणाsacrificial fee; gift
दक्षिणा:
कर्तृ/विषय (पूर्तिः के साथ समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिणा- (प्रातिपदिक)
देवयज्याworship of the gods; god-serving rite
देवयज्या:
कर्तृ/विषय (दक्षिणा/पूर्तिः का पर्याय/विशेषणात्मक नाम)
TypeNoun
Rootदेवयज्या- (प्रातिपदिक; देव + यज्या < √यज् ‘पूजा/यज्ञ करना’)
not
:
सम्बन्धसूचक (निषेध)
TypeIndeclinable
Root
anyone; someone
:
कर्तृ (अनिश्चित: ‘कोई’)
TypePronoun
Rootक (अनिश्चित सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वारिभ्यःfrom the waters; from watery (ones)
वारिभ्यः:
अपादान (from; in comparison/avoidance)
TypeNoun
Rootवारि- (प्रातिपदिक)
not
:
सम्बन्धसूचक (निषेध)
TypeIndeclinable
Root
हिindeed; for
हि:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootहि
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of you/your’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृणन्तिthey fill; they satisfy; they bestow
पृणन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ (पृणाति) ‘भरना/तृप्त करना/देना’
अथthen; now
अथ:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootअथ
नरःmen
नरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर- (प्रातिपदिक)
प्रयतदक्षिणासःhaving prepared/ready gifts (dakṣiṇā)
प्रयतदक्षिणासः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्रयत-दक्षिणा- (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रयत ‘प्रस्तुत/समर्पित’ + दक्षिणा)
अवद्यभियाthrough fear of blame; from dread of reproach
अवद्यभिया:
करण/हेतु (भय के द्वारा/कारण से)
TypeNoun
Rootअवद्य-भिया- (समास; अवद्य ‘निन्द्य/दोष’ + भिया < भी- ‘भय’)
बहवःmany
बहवः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootबहु- (प्रातिपदिक)
पृणन्तिthey fill; they satisfy; they bestow
पृणन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ (पृणाति) ‘भरना/तृप्त करना/देना’