Mantra 4
Sukta 10.105
Devata: Indra
Chandas: Uncertain (requires scan)
Samhita Patha (Devanagari)
सचायोरिन्द्रश्चर्कृष आँ उपानसः सपर्यन् । नदयोर्विव्रतयोः शूर इन्द्रः ॥
Samhita Patha (IAST)
सचा॒योरिन्द्र॒श्चर्कृ॑ष॒ आँ उ॑पान॒सः स॑प॒र्यन् । न॒दयो॒र्विव्र॑तयो॒: शूर॒ इन्द्र॑: ॥
Transliteration
sacā́yor índraś carkṛ́ṣe ā́ṃ upānasáḥ saparyán | nadáyor vívratayoḥ śū́ra índraḥ ||
Translation
Indra labours in union with the two (powers), serving as one who draws near; the heroic Indra moves with the two wide-ranging streams.
Padapatha (Word Analysis)
सचा॑ । आ॒योः । इन्द्रः॑ । चर्कृ॑षे । आ । उ॒पा॒न॒सः । स॒प॒र्यन् । न॒दयोः॑ । विऽव्र॑तयोः । शूरः॑ । इन्द्रः॑ ॥सचा । आयोः । इन्द्रः । चर्कृषे । आ । उपानसः । सपर्यन् । नदयोः । विव्रतयोः । शूरः । इन्द्रः ॥sacā | āyoḥ | indraḥ | carkṛṣe | ā | upānasaḥ | saparyan | nadayoḥ | vi-vratayoḥ | śūraḥ | indraḥ
Word by Word
सचायोःof/among the two companions (allies)
सचायोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण (सप्तमी) — सन्दर्भतः ‘द्वयोः’
TypeNoun
Rootसचाय (प्रातिपदिक; ‘सखा/सचिव/सहचर’ अर्थे)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चर्कृषेyou have exerted/striven; you have done mighty work
चर्कृषे:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्ध)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु; ‘कर्षणे/आकर्षणे, प्रयत्न/कर्म’)
आtowards, hither
आ:
क्रियाविशेषण (दिशा/सम्प्राप्ति)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
उपानसःthe attendants/approachers (those who come near)
उपानसः:
कर्तृ (सप॑र्यन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootउपानस (प्रातिपदिक; ‘उप-आनस्’—समीप-गमन/आगमन; ‘आगन्तारः/सहायाः’ अर्थे)
सपर्यन्worshipping, serving
सपर्यन्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्ध)
TypeVerb
Rootसपर्य् (धातु; ‘पूजायाम्/सेवायाम्’)
नदयोःof/between the two rivers
नदयोः:
सम्बन्ध/अधिकरण — ‘of/between the two rivers’
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
विव्रतयोःhaving separate courses/paths; diverging
विव्रतयोः:
विशेषण (सम्बन्ध/अधिकरण-सम्बद्ध)
TypeAdjective
Rootवि-व्रत (प्रातिपदिक; ‘व्रत’=नियम/व्रत/मार्ग; ‘वि-’=भिन्न/विभक्त)
शूरःthe hero, valiant one
शूरः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ (पुनरुक्त-सम्बोधन/उद्गारात्मक पुनरुक्ति)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)