Mantra 2

Sukta 10.105

Devata: Indra (by the unmistakable harī motif)

Chandas: Uncertain (requires full verse metrical scan)

Samhita Patha (Devanagari)

हरी यस्य सुयुजा विव्रता वेरर्वन्तानु शेपा । उभा रजी न केशिना पतिर्दन् ॥

Samhita Patha (IAST)

हरी॒ यस्य॑ सु॒युजा॒ विव्र॑ता॒ वेरर्व॒न्तानु॒ शेपा॑ । उ॒भा र॒जी न के॒शिना॒ पति॒र्दन् ॥

Transliteration

harī́ yásya suyújā vívratā véra rvántā́nu śépā | ubhā́ rajī́ ná keśínā pátir dán ||

Translation

Whose two tawny steeds are well-yoked, wide-ranging, bringing the prize, following the rein—he holds the two world-tracks as a lord, like the long-haired one.

Padapatha (Word Analysis)

हरी॒ इति॑ । यस्य॑ । सु॒ऽयुजा॑ । विऽव्र॑ता । वेः । अर्व॑न्ता । अनु॑ । शेपा॑ । उ॒भा । र॒जी इति॑ । न । के॒शिना॑ । पतिः॑ । द॒न् ॥हरी इति । यस्य । सुयुजा । विव्रता । वेः । अर्वन्ता । अनु । शेपा । उभा । रजी इति । न । केशिना । पतिः । दन् ॥harī iti | yasya | su-yujā | vi-vratā | veḥ | arvantā | anu | śepā | ubhā | rajī iti | na | keśinā | patiḥ | dan

Word by Word

• हरी: the two tawny (horses)
• हरी: Kartā (यस्य … हरी …) / अथवा Karma (सन्दर्भानुसार)
• Type: Noun
• Root: हरि- (प्रातिपदिक) < PIE *ǵʰer-? (वर्ण/हरित) (परम्परागत: हरि ‘हरित/अश्व’)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सुयुजा: well-yoked
• सुयुजा: Kartā-विशेषण / Karma-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सु- + युज् (युज् धातु) → सुयुज्- (विशेषण-प्रातिपदिक)

• विव्रता: of wide/varied ordinance; widely ranging (epithet)
• विव्रता: Kartā-विशेषण / Karma-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वि- + व्रत- (प्रातिपदिक) → विव्रत- (विशेषण)

• वेरर्वन्ता: the two steeds (arvants), ‘veer’-swift/strong (epithet)
• वेरर्वन्ता: Kartā (हरी-सम्बद्ध) / विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: वेर- + अर्वन्त्- (अर्वन्त् ‘अश्व’) (प्रातिपदिक-समास/विशेषण)

• अनु: along, after
• अनु: क्रियाविशेषण/उपपद (following/along)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• शेपाः: the reins/ropes
• शेपाः: Kartā (अस्ति/भवन्ति-लुप्त क्रिया) / अथवा अधिकरण-सम्बन्ध (with ‘अनु’)
• Type: Noun
• Root: शेप- (प्रातिपदिक; ‘रेशा/लगाम/बन्धन’ इत्यर्थे, वैदिक)

• उभा: both
• उभा: Kartā-विशेषण / Karma-विशेषण
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ- (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘both’)

• रजी: the two ropes/reins
• रजी: Kartā (अस्ति/भवतः-लुप्त) / अथवा Karma
• Type: Noun
• Root: रज्जु-/रजी- (प्रातिपदिक; वैदिक ‘रज्जु/रस्सी’)

• न: like/as
• न: उपमान-चिह्न (comparative particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• केशिना: with the maned one; by/like the long-haired (one)
• केशिना: Karaṇa / उपमान-सम्बन्ध (instrumental of comparison)
• Type: Noun/Adjective
• Root: केशिन्- (प्रातिपदिक ‘having hair/mane’)

• पतिः: the lord/master
• पतिः: Kartā (लुप्त क्रिया: ‘(अस्ति/भवति)’)
• Type: Noun
• Root: पति- (प्रातिपदिक)

• दन्: (he) gives / give! (uncertain Vedic form)
• दन्: मुख्य क्रिया (यदि ‘दा’ ग्रह्यते)
• Type: Verb (Vedic form) / Kṛdanta-like
• Root: दा- (धातु ‘to give’) → दन् (वैदिक: दान्/दन्, वर्तमान-प्रत्ययान्त/कृदन्त-रूप; पाठभेद/अधूरा पदान्त)