Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.104

Devata: Indra (Vṛtra-slayer; also the presiding ‘one god’ wakeful over the Waters)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in Anukramaṇī/meter index)

अपो महीरभिशस्तेरमुञ्चोऽजागरास्वधि देव एकः । इन्द्र यास्त्वं वृत्रतूर्ये चकर्थ ताभिर्विश्वायुस्तन्वं पुपुष्याः ॥

अ॒पो म॒हीर॒भिश॑स्तेरमु॒ञ्चोऽजा॑गरा॒स्वधि॑ दे॒व एक॑: । इन्द्र॒ यास्त्वं वृ॑त्र॒तूर्ये॑ च॒कर्थ॒ ताभि॑र्वि॒श्वायु॑स्त॒न्वं॑ पुपुष्याः ॥

apó mahī́r abhíśaster amuñco ’jā́garāsv ádhi devá ékaḥ | índra yā́s tvaṃ vṛtra-tū́rye cákartha tā́bhir viśvā́yus tanvàṃ pupuṣyāḥ ||

Thou didst release the great Waters from the oppression; the one God stood wakeful over them. O Indra, the Waters by which thou didst act in the Vṛtra-battle—by those mayst thou nourish thy body of universal life.

अ॒पः । म॒हीः । अ॒भिऽश॑स्तेः । अ॒मु॒ञ्चः॒ । अजा॑गः । आ॒सु॒ । अधि॑ । दे॒वः । एकः॑ । इन्द्र॑ । याः । त्वम् । वृ॒त्र॒ऽतूर्ये॑ । च॒कर्थ॑ । ताभिः॑ । वि॒श्वऽआ॑युः । त॒न्व॑म् । पु॒पु॒ष्याः॒ ॥अपः । महीः । अभिशस्तेः । अमुञ्चः । अजागः । आसु । अधि । देवः । एकः । इन्द्र । याः । त्वम् । वृत्रतूर्ये । चकर्थ । ताभिः । विश्वआयुः । तन्वम् । पुपुष्याः ॥apaḥ | mahīḥ | abhi-śasteḥ | amuñcaḥ | ajāgaḥ | āsu | adhi | devaḥ | ekaḥ | indra | yāḥ | tvam | vṛtra-tūrye | cakartha | tābhiḥ | viśva-āyuḥ | tanvam | pupuṣyāḥ

अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
महीःgreat
महीः:
कर्म
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक; मह् ‘to be great’ से) / महत्-सम्बद्ध
अभिशस्तेःfrom the imprecation/accusation (curse)
अभिशस्तेः:
अपादान
TypeNoun
Rootअभिशस्ति (प्रातिपदिक) < अभि-शंस् ‘to curse/accuse’
अमुञ्चःyou released
अमुञ्चः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) ‘to release’
अजागराःunsleeping, ever-wakeful
अजागराः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजागर्/जागृ (धातु) ‘to be awake’ + अ- (निषेध/अभाव) → ‘not sleeping’
स्वधिby your own power, of yourself
स्वधि:
करण (भावे साधन/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootस्वधि (अव्यय/निपात; ‘by one’s own power/impulse’)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < दिव् ‘to shine’
एकःalone, single
एकः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
याःwhich (those)
याः:
(सम्बन्ध/अन्वय)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृत्रतूर्येin the Vṛtra-overcoming contest/battle
वृत्रतूर्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवृत्रतूर्य (प्रातिपदिक; वृत्र + तूर्य ‘overcoming/contest, victory’)
and
:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चकर्थyou have done, you accomplished
चकर्थ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) ‘to do, make’
ताभिःwith those (deeds/helps; lit. with those [f.])
ताभिः:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वायुःhaving all life, life-extending (for all)
विश्वायुः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्वायु (प्रातिपदिक; विश्व + आयु ‘life, lifetime’)
तन्वम्the body, person
तन्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
पुपुष्याःmay you make prosper / may you nourish
पुपुष्याः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपुष् (धातु) ‘to thrive, make prosper, nourish’