HomeRig VedaMandala 10Sukta 104Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 10.104

Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

वीरेण्यः क्रतुरिन्द्रः सुशस्तिरुतापि धेना पुरुहूतमीट्टे । आर्दयद्वृत्रमकृणोदु लोकं ससाहे शक्रः पृतना अभिष्टिः ॥

वी॒रेण्य॒: क्रतु॒रिन्द्र॑: सुश॒स्तिरु॒तापि॒ धेना॑ पुरुहू॒तमी॑ट्टे । आर्द॑यद्वृ॒त्रमकृ॑णोदु लो॒कं स॑सा॒हे श॒क्रः पृत॑ना अभि॒ष्टिः ॥

vīreṇyàḥ krátuḥ índraḥ suśastír utā́pi dhénā puruhūtám īṭṭe | ā́rdayad vṛtrám akṛṇod u lokáṃ sasā́he śakráḥ pṛ́tanā abhiṣṭíḥ ||

Indra, the heroic Will, the well-praised, is invoked; even the nourishing Cow of plenitude hymns the much-called. He crushed Vṛtra; he made the wide world-room. The Mighty One, the victorious onset, overcame the battles.

वी॒रेण्यः॑ । क्रतुः॑ । इन्द्रः॑ । सु॒ऽश॒स्तिः । उ॒त । अपि॑ । धेना॑ । पु॒रु॒ऽहू॒तम् । ई॒ट्टे॒ । आर्द॑यत् । वृ॒त्रम् । अकृ॑णोत् । ऊँ॒ इति॑ । लोक॑म् । स॒स॒हे । श॒क्रः । पृत॑नाः । अ॒भि॒ष्टिः ॥वीरेण्यः । क्रतुः । इन्द्रः । सुशस्तिः । उत । अपि । धेना । पुरुहूतम् । ईट्टे । आर्दयत् । वृत्रम् । अकृणोत् । ऊँ इति । लोकम् । ससहे । शक्रः । पृतनाः । अभिष्टिः ॥vīreṇyaḥ | kratuḥ | indraḥ | su-śastiḥ | uta | api | dhenā | puru-hūtam | īṭe | ādaryat | vṛtram | akṛṇot | oṃ iti | lokam | sasahe | śakraḥ | pṛtanāḥ | abhiṣṭiḥ

वीरेण्यःhero-worthy, manly, excellent
वीरेण्यः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootवीरेण्य- (प्रातिपदिक; वीर ‘hero’ + -एण्य) अथवा वीर- (निष्पन्न विशेषण)
क्रतुःpower of will, resolve, might
क्रतुः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootक्रतु- (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
सुशस्तिःgood praise, fair renown (worthy of praise)
सुशस्तिः:
कर्तृ (इन्द्रस्य सह-समुच्चयः/विशेषणभावः)
TypeNoun
Rootसु- (उपसर्ग) + शस्ति- (प्रातिपदिक; √शंस् ‘to praise’)
उतand, also
उत:
सम्बन्धक (and/also)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
अपिalso, even
अपि:
सम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootअपि (निपात)
धेनाःcows; milch-cows
धेनाः:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun
Rootधेनु- (प्रातिपदिक)
पुरुहूतम्the much-invoked one (Indra)
पुरुहूतम्:
कर्म (ईट्टे इत्यस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootपुरुहूत- (प्रातिपदिक; पुरु ‘many’ + हूत ‘called/invoked’, √ह्वे/√हू)
ईट्टेis praised / is invoked
ईट्टे:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईड्/√ईळ् ‘to praise, invoke’ (Vedic)
आर्दयत्he smote, crushed
आर्दयत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अर्द् ‘to press, smite, crush’
वृत्रम्Vṛtra (the obstructer)
वृत्रम्:
कर्म (आर्दयत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवृत्र- (प्रातिपदिक)
अकृणोत्he made, he created
अकृणोत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ ‘to make, do’
indeed, then
:
सम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात; वैदिक-उद्गार/अनुनासिक-प्रायः)
लोकम्world, realm, space
लोकम्:
कर्म (अकृणोत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootलोक- (प्रातिपदिक)
ससाहेhe has conquered / overcame
ससाहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√सह् ‘to overcome, conquer’
शक्रःthe Mighty One (Indra)
शक्रः:
कर्तृ (ससाहे इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootशक्र- (प्रातिपदिक; ‘mighty’, Indra-epithet)
पृतनाःbattles, hostile armies
पृतनाः:
कर्म (ससाहे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृतना- (प्रातिपदिक)
अभिष्टिःonslaught, assault (battle-attack)
अभिष्टिः:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ; शक्रः सह)
TypeNoun
Rootअभिष्टि- (प्रातिपदिक; अभि- + √स्था/√इष्?; वैदिक ‘attack/assault, onrush’)