Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 10.101

Devata: Protective powers supporting the sacrificial/inner work; implied guardianship of the offering-vessel
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.101 opening)

व्रजं कृणुध्वं स हि वो नृपाणो वर्म सीव्यध्वं बहुला पृथूनि । पुरः कृणुध्वमायसीरधृष्टा मा वः सुस्रोच्चमसो दृंहता तम् ॥

व्र॒जं कृ॑णुध्वं॒ स हि वो॑ नृ॒पाणो॒ वर्म॑ सीव्यध्वं बहु॒ला पृ॒थूनि॑ । पुर॑: कृणुध्व॒माय॑सी॒रधृ॑ष्टा॒ मा व॑: सुस्रोच्चम॒सो दृंह॑ता॒ तम् ॥

vrajaṃ kṛṇudhvam sa hi vo nṛpāṇo varma sīvyadhvaṃ bahulā pṛthūni | puraḥ kṛṇudhvam āyasīr adhṛṣṭā mā vaḥ susroc camaso dṛṃhatā tam ||

Make the enclosure—for that is your sustaining draught; stitch the armor, many and wide. Set up the iron defenses, unassailed; let not the cup leak away—strengthen it well.

व्र॒जम् । कृ॒णु॒ध्व॒म् । सः । हि । वः॒ । नृ॒ऽपानः॑ । वर्म॑ । सी॒व्य॒ध्व॒म् । ब॒हु॒ला । पृ॒थूनि॑ । पुरः॑ । कृ॒णु॒ध्व॒म् । आय॑सीः । अधृ॑ष्टाः । मा । वः॒ । सु॒स्रो॒त् । च॒म॒सः । दृंह॑त । तम् ॥व्रजम् । कृणुध्वम् । सः । हि । वः । नृपानः । वर्म । सीव्यध्वम् । बहुला । पृथूनि । पुरः । कृणुध्वम् । आयसीः । अधृष्टाः । मा । वः । सुस्रोत् । चमसः । दृंहत । तम् ॥vrajam | kṛṇudhvam | saḥ | hi | vaḥ | nṛ-pānaḥ | varma | sīvyadhvam | bahulā | pṛthūni | puraḥ | kṛṇudhvam | āyasīḥ | adhṛṣṭāḥ | mā | vaḥ | susrot | camasaḥ | dṛṃhata | tam

व्रजम्enclosure; pen; fold
व्रजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootव्रज (प्रातिपदिक)
कृणुध्वम्make; construct (you all)!
कृणुध्वम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (कर॑णे) — वैदिक रूप कृणु
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिfor; indeed
हि:
(सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
वःof you (your)
वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
नृपाणःthe protector/leader of men
नृपाणः:
कर्तृ
TypeNoun (agentive) / Epithet
Rootनृपाण (प्रातिपदिक; ‘man-protecting/leader’)
वर्मarmor; protective covering
वर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्मन् (प्रातिपदिक)
सीव्यध्वम्sew (for yourselves)!
सीव्यध्वम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√सिव्/√स्यिव् (सीव्यति ‘to sew, stitch’)
बहुलाःmany
बहुलाः:
विशेषण (कर्म-सम्बन्ध) / कर्म
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
पृथूनिbroad (pieces); wide (things)
पृथूनि:
कर्म
TypeAdjective (substantivized) / Noun-like
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
पुरःin front; forward
पुरः:
अधिकरण (देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (adverb) / frozen case-form
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/अव्यय; ‘in front’)
कृणुध्वम्make; set up (you all)!
कृणुध्वम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (कर॑णे) — वैदिक रूप कृणु
आयसीःiron (made of iron)
आयसीः:
विशेषण (कर्म-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootआयस (प्रातिपदिक) → आयसी (स्त्री) ‘of iron’
अधृष्टाःunassailed; not to be attacked
अधृष्टाः:
विशेषण (कर्म-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअधृष्ट (प्रातिपदिक; a- + धृष्ट ‘dared/assailed’)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-निपात)
वःyour; of you
वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सुस्रोच्चम्a well-raised (structure); lofty (thing)
सुस्रोच्चम्:
कर्म (with मा … दृंहता) / निषेध्य
TypeAdjective (substantivized) / Noun-like
Rootसु- + स्रोच्च (प्रातिपदिक; ‘well-raised/lofty’)
अमसःof harm; of distress
अमसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअमस् (प्रातिपदिक; ‘trouble, harm, distress’)
दृंहताmake firm; strengthen (you all)!
दृंहता:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√दृंह् (दृंहति ‘to make firm/strong’)
तम्that (it)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)