Mantra 6
Sukta 10.101
Devata: Waters/forces of increase; the governed movement (reins) as divine guidance within the act
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.101 opening)
Samhita Patha (Devanagari)
इष्कृताहावमवतं सुवरत्रं सुषेचनम् । उद्रिणं सिञ्चे अक्षितम् ॥
Samhita Patha (IAST)
इष्कृ॑ताहावमव॒तं सु॑वर॒त्रं सु॑षेच॒नम् । उ॒द्रिणं॑ सिञ्चे॒ अक्षि॑तम् ॥
Transliteration
iṣkṛtāhāvam avataṃ suvaratraṃ suṣecanam | udriṇaṃ siñce akṣitam ||
Translation
When the invoking-channel has been rightly fashioned, the well becomes well-reined and well-watered; then pour the upraised spring—unwasting, inexhaustible—so the inner plenty stands firm.
Padapatha (Word Analysis)
इष्कृ॑तऽआहावम् । अ॒व॒तम् । सु॒ऽव॒र॒त्रम् । सु॒ऽसे॒च॒नम् । उ॒द्रिण॑म् । सि॒ञ्चे॒ । अक्षि॑तम् ॥इष्कृतआहावम् । अवतम् । सुवरत्रम् । सुसेचनम् । उद्रिणम् । सिञ्चे । अक्षितम् ॥iṣkṛta-āhāvam | avatam | su-varatram | su-secanam | udriṇam | siñce | akṣitam
Word by Word
इष्कृताःwell-prepared / well-made
इष्कृताः:
विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धे) — (अन्तर्निहित) ‘(यूयम्/ते)’
TypeAdjective
Rootइष्कृत (प्रातिपदिक; इष् + कृत, कृत-प्रत्यय) अथवा इष्कृ (धातु) + क्त
हावम्invocation, call
हावम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहाव (प्रातिपदिक; √ह्वा ‘आह्वाने’ से भाव/कर्म-नाम)
अवतंpit, well, hollow
अवतं:
कर्म
TypeNoun
Rootअवत (प्रातिपदिक; √अव्/√अव ‘रक्षणे/अवने’ से)
सुवरत्रम्with a good rope / well-roped
सुवरत्रम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootसुवरत्र (प्रातिपदिक; सु- + वरत्र ‘रस्सी/बन्धन’)
सुषेचनम्good for pouring/sprinkling; well-irrigating
सुषेचनम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootसुषेचन (प्रातिपदिक; सु- + सेचन ‘सिञ्चन/स्रवण-साधन’)
उद्रिणम्watery; containing water
उद्रिणम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootउद्रिण (प्रातिपदिक; उद्रि/उद्रिन् ‘जलाशय/उदक-सम्बन्धी’ से)
सिञ्चेpour! sprinkle!
सिञ्चे:
क्रिया (कर्तृ: त्वम्/यूयम्; कर्म: अक्षितम्/अवतं इत्यादि)
TypeVerb
Root√सिच् (सिञ्चति) ‘सिञ्चने’
अक्षितम्unwasted, undiminished; inexhaustible
अक्षितम्:
कर्म (यत् सिञ्च्यते) / विशेष्य
TypeAdjective
Rootअक्षित (प्रातिपदिक; √क्षि ‘क्षये’ + नञ्/अ-?; ‘अ-’ उपसर्ग/निषेध + क्त)