HomeRig VedaMandala 10Sukta 101Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 10.101

Devata: Agni/Vahni (twice-born) and Vanaspati (wood as divine support/fuel)
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.101 opening)

उभे धुरौ वह्निरापिब्दमानोऽन्तर्योनेव चरति द्विजानिः । वनस्पतिं वन आस्थापयध्वं नि षू दधिध्वमखनन्त उत्सम् ॥

उ॒भे धुरौ॒ वह्नि॑रा॒पिब्द॑मानो॒ऽन्तर्योने॑व चरति द्वि॒जानि॑: । वन॒स्पतिं॒ वन॒ आस्था॑पयध्वं॒ नि षू द॑धिध्व॒मख॑नन्त॒ उत्स॑म् ॥

ubhe dhurau vahnir āpibdamāno ’ntaryonāiva carati dvijāniḥ | vanaspatiṃ vane ā asthāpayadhvaṃ ni ṣū dadhidhvam akhananta utsam ||

On both yokes the Carrier moves, drinking in, like a child within the womb, the twice-born. Set up the lord of the forest in the forest; place it firmly down—digging out the spring.

उ॒भे इति॑ । धुरौ॑ । वह्निः॑ । आ॒ऽपिब्द॑मानः । अ॒न्तः । योना॑ऽइव । च॒र॒ति॒ । द्वि॒ऽजानिः॑ । वन॒स्पति॑म् । वने॑ । आ । अ॒स्था॒प॒य॒ध्व॒म् । नि । सु । द॒धि॒ध्व॒म् । अख॑नन्तः । उत्स॑म् ॥उभे इति । धुरौ । वह्निः । आपिब्दमानः । अन्तः । योनाइव । चरति । द्विजानिः । वनस्पतिम् । वने । आ । अस्थापयध्वम् । नि । सु । दधिध्वम् । अखनन्तः । उत्सम् ॥ubhe iti | dhurau | vahniḥ | āpibdamānaḥ | antaḥ | yonāiva | carati | dvi-jāniḥ | vanaspatim | vane | ā | asthāpayadhvam | ni | su | dadhidhvam | akhanantaḥ | utsam

उभेboth
उभे:
कर्म (धुरौ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Pronoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धुरौthe two yoke-poles / shafts
धुरौ:
कर्म
TypeNoun
Rootधुर्/धुरा (प्रातिपदिक)
वह्निःthe bearer; (here) Agni / the fire-priest
वह्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
आपिब्दमानःdrinking in; imbibing
आपिब्दमानः:
कर्तृ (वह्निः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootआ-पीव्/पिब् (धातु) + -मान (शतृ/शानच्-प्रत्ययः)
अन्तर्within, inside
अन्तर्:
अधिकारण (चरति इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गसदृश)
योनौin the womb / in the seat
योनौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
इवas if, like
इव:
(उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव
चरतिmoves, goes
चरति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
द्विजानिthe two-born ones (e.g., birds/creatures born in two ways)
द्विजानि:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootद्वि-जा (प्रातिपदिक; ‘twice-born’/‘two-born’)
वनस्पतिम्the lord of the forest; a tree
वनस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
वनेin the forest
वने:
अधिकारण
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
आस्थापयध्वम्set up, make stand, establish
आस्थापयध्वम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु) + णिच् (कारण) → स्थापय-
निdown, into place
नि:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
सूindeed, surely
सू:
(निपातः)
TypeIndeclinable
Rootसू (अव्यय; निपातः, बलार्थकः)
दधिध्वम्place, put
दधिध्वम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) + ध्वम् (आत्मनेपद-आदेशः)
अखनन्तthey dug
अखनन्त:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
उत्सम्a spring; well-source
उत्सम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)