HomeRig VedaMandala 1Sukta 93Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.93

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.93)
Devata: Agniṣomā
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अग्नीषोमा चेति तद्वीर्यं वां यदमुष्णीतमवसं पणिं गाः । अवातिरतं बृसयस्य शेषोऽविन्दतं ज्योतिरेकं बहुभ्यः ॥

अग्नी॑षोमा॒ चेति॒ तद्वी॒र्यं॑ वां॒ यदमु॑ष्णीतमव॒सं प॒णिं गाः । अवा॑तिरतं॒ बृस॑यस्य॒ शेषोऽवि॑न्दतं॒ ज्योति॒रेकं॑ ब॒हुभ्य॑: ॥

agnī́ṣomā céti tád vī́ryaṃ vāṃ yád ámuṣṇītam avasáṃ paṇíṃ gā́ḥ | ávā́tirataṃ bṛ́sayasya śéṣo'víndataṃ jyótir ékaṃ bahúbhyaḥ ||

Agni and Soma, your heroic power is manifest: you wrested the rays of Light from the Paṇi who denies the offering; you overthrew what was left of Bṛsaya and found the single Light for the many.

अग्नी॑षोमा । चेति॑ । तत् । वी॒र्य॑म् । वा॒म् । यत् । अमु॑ष्णीतम् । अ॒व॒सम् । प॒णिम् । गाः । अव॑ । अ॒ति॒र॒त॒म् । बृस॑यस्य । शेषः॑ । अवि॑न्दतम् । ज्योतिः॑ । एक॑म् । ब॒हुऽभ्यः॑ ॥अग्नीषोमा । चेति । तत् । वीर्यम् । वाम् । यत् । अमुष्णीतम् । अवसम् । पणिम् । गाः । अव । अतिरतम् । बृसयस्य । शेषः । अविन्दतम् । ज्योतिः । एकम् । बहुभ्यः ॥agnīṣomā | ceti | tat | vīryam | vām | yat | amuṣṇītam | avasam | paṇim | gāḥ | ava | atiratam | bṛsayasya | śeṣaḥ | avindatam | jyotiḥ | ekam | bahu-bhyaḥ

अग्नीषोमाO Agni and Soma
अग्नीषोमा:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- + सोम- (द्वन्द्व-समास)
चेतिःthe perception/recognition
चेतिः:
कर्तृ (वाक्ये ‘चेतिः’ = ‘ज्ञान/प्रतीति’ विषयः) / भाववाचक
TypeNoun
Rootचिति- (प्रातिपदिक) / √चित् (to perceive, notice) (नामधातु-आधार)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वीर्यम्heroic power/deed
वीर्यम्:
कर्म (तत् वीर्यम् = ‘that heroic deed/power’)
TypeNoun
Rootवीर्य- (प्रातिपदिक)
वाम्of you two
वाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
यत्which/that (deed)
यत्:
कर्म (यत् …) / सम्बन्धसूचक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
अमुष्णीतम्you two stole/took away
अमुष्णीतम्:
कर्तृ (अग्नीषोमा) कर्म (गाः/अवसम्) प्रति
TypeVerb
Root√मुष् (चौर्ये ‘to steal’), उपसर्ग: अ- (निषेध/अभाव-न), परस्मैपद
अवसम्help/aid
अवसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअवस्- (प्रातिपदिक; ‘help, aid, protection’)
पणिम्the Pani (demon/robber)
पणिम्:
अपादान/अधिकरण-भावः (सन्दर्भे ‘पणिं’ = ‘पणि-सम्बद्धं/पणिभ्यः’), कर्म-सम्बन्धेन
TypeNoun
Rootपणि- (प्रातिपदिक; ‘Pani’, niggard/robber-demon)
गाःcows
गाः:
कर्म
TypeNoun
Rootगो- (प्रातिपदिक)
अवातिरतम्you two brought down/caused to pass over (rescued)
अवातिरतम्:
कर्तृ (अग्नीषोमा) कर्म (गाः/अवसम्) प्रति
TypeVerb
Rootअव + √तॄ/तॄ (तरणे ‘to cross over, bring across’), परस्मैपद
बृसयस्यof Bṛsaya
बृसयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootबृसय- (प्रातिपदिक; नाम, असुर/राक्षस-विशेष)
शेषःthe remainder/what was left
शेषः:
कर्तृ (अविन्दतं… इत्यत्र) / विषय
TypeNoun
Rootशेष- (प्रातिपदिक)
अविन्दतम्you two found/obtained
अविन्दतम्:
कर्तृ (अग्नीषोमा)
TypeVerb
Rootअव + √विद् (लाभे/विन्दने ‘to find, obtain’), परस्मैपद
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस्- (प्रातिपदिक)
एकम्one, single
एकम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootएक- (प्रातिपदिक)
बहुभ्यःfor many / to many
बहुभ्यः:
सम्प्रदान (दत्ते/प्रकाशे अर्थे) / अपादान (विभक्त्यर्थ-सम्भव)
TypeAdjective (used substantively)
Rootबहु- (प्रातिपदिक)