Mantra 12
Sukta 1.91
Rishi: Gautama Rāhūgaṇa
Devata: Soma
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
गयस्फानो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः । सुमित्रः सोम नो भव ॥
Samhita Patha (IAST)
ग॒य॒स्फानो॑ अमीव॒हा व॑सु॒वित्पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । सु॒मि॒त्रः सो॑म नो भव ॥
Transliteration
gaya-sphā́no amīva-hā́ vasu-vít puṣṭi-várdhanaḥ | su-mítraḥ soma no bhava ||
Translation
O Soma, widen in us the fullness of life; slay the forces of disorder and illness; discover for us the true riches and increase our plenitude. Become for us a good friend.
Padapatha (Word Analysis)
ग॒य॒ऽस्फानः॑ । अ॒मी॒व॒ऽहा । व॒सु॒ऽवित् । पु॒ष्टि॒ऽवर्ध॑नः । सु॒ऽमि॒त्रः । सो॒म॒ । नः॒ । भ॒व॒ ॥गयस्फानः । अमीवहा । वसुवित् । पुष्टिवर्धनः । सुमित्रः । सोम । नः । भव ॥gaya-sphānaḥ | amīva-hā | vasu-vit | puṣṭi-vardhanaḥ | su-mitraḥ | soma | naḥ | bhava
Word by Word
गयस्फानःlife-giving, prosperity-swelling (Soma)
गयस्फानः:
कर्तृ (विशेष्य: सोमः) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective (epithet of Soma)
Rootगयस्फान- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) < गयस् (n. ‘जीवन-रस/आयु/समृद्धि’) + √स्फा/स्फाय् (‘वर्धने’, ‘फैलना/समृद्ध होना’)
अमीवहाdisease-slayer, remover of illness
अमीवहा:
कर्तृ (विशेष्य: सोमः) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective (agentive epithet)
Rootअमीवहा- (प्रातिपदिक; समास) < अमीव (f./n. ‘रोग/व्याधि’) + √हन् (‘हिंसागत्योः’, ‘मारना/नाश करना’) → -हा (‘हन्ता’)
वसुवित्winner/bestower of wealth
वसुवित्:
कर्तृ (विशेष्य: सोमः) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective/Noun (agentive epithet)
Rootवसुवित्- (प्रातिपदिक; समास) < वसु (n. ‘धन/सम्पत्ति’) + √विद् (‘ज्ञाने/लाभे’, ‘पाना/प्राप्त करना’) → -वित् (‘प्राप्तकर्ता/दातार’)
पुष्टिवर्धनःincreaser of nourishment/prosperity
पुष्टिवर्धनः:
कर्तृ (विशेष्य: सोमः) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective (agentive epithet)
Rootपुष्टिवर्धन- (प्रातिपदिक; समास) < पुष्टि (f. ‘पोषण/समृद्धि’) + √वृध् (‘वर्धने’) + -अन (कर्तरि) → वर्धन (‘वर्धक’)
सुमित्रःgood friend, kindly ally
सुमित्रः:
कर्तृ (विशेष्य: सोमः) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootसुमित्र- (प्रातिपदिक; समास) < सु- (‘सु/शुभ’) + मित्र (n./m. ‘मित्र’)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ (भवतु/भव)
TypeNoun
Rootसोम- (प्रातिपदिक; देवता/रस) < √सु (‘अभिषवे/प्रसवे’, ‘दबाकर निकालना/प्रसव करना’) → सोम (‘निष्पन्न रस; देवता’)
नःof us / for us
नः:
सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्ध: ‘हमारा/हमारे लिए’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
भवbe (become)
भव:
विधेय (आज्ञा/प्रार्थना)
TypeVerb
Root√भू (‘सत्तायाम्’, ‘होना/बनना’)