Mantra 2
Sukta 1.9
Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.9)
Devata: Indra (receiver of Soma; empowered by Soma-ānanda)
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables)
Samhita Patha (Devanagari)
एमेनं सृजता सुते मन्दिमिन्द्राय मन्दिने । चक्रिं विश्वानि चक्रये ॥
Samhita Patha (IAST)
एमे॑नं सृजता सु॒ते म॒न्दिमिन्द्रा॑य म॒न्दिने॑ । चक्रिं॒ विश्वा॑नि॒ चक्र॑ये ॥
Transliteration
ā īm enam sṛjatā sute mandím índrāya mandíne | cakríṃ víśvāni cakráye ||
Translation
Release him, this pressed Soma, the ecstasy, for Indra the Exhilarator; (release) the doer who sets all things in motion for the Wheel of the Truth’s working.
Padapatha (Word Analysis)
आ । ई॒म् । ए॒न॒म् । सृ॒ज॒त॒ । सु॒ते । म॒न्दिम् । इन्द्रा॑य । म॒न्दिने॑ । चक्रि॑म् । विश्वा॑नि । चक्र॑ये ॥आ । ईम् । एनम् । सृजत । सुते । मन्दिम् । इन्द्राय । मन्दिने । चक्रिम् । विश्वानि । चक्रये ॥ā | īm | enam | sṛjata | sute | mandim | indrāya | mandine | cakrim | viśvāni | cakraye
Word by Word
आhither, forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / अव्यय
इमेनम्this one (him/it)
इमेनम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + एनम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सृजता(you two) release / send forth
सृजता:
Kartā (आह्वानित कर्तृ) / क्रिया
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) ‘to let flow, release, create’
सुतेin the pressed Soma
सुते:
Adhikaraṇa
TypeNoun (ritual term) / Adjective used substantively
Rootसु (धातु) ‘to press (Soma)’ → सुत (कृदन्त) ‘pressed’
मन्दिम्the gladdening (draught/joy)
मन्दिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमन्दि- (प्रातिपदिक) ‘gladdening draught/joy; exhilaration’ (from √मन्द् ‘to rejoice, be glad’)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (देवनाम-प्रातिपदिक)
मन्दिनेfor the gladdening one (Indra)
मन्दिने:
Sampradāna
TypeAdjective (used substantively) / Epithet
Rootमन्दिन्- (प्रातिपदिक) ‘gladdening; rejoicing’ (agent/adjective from √मन्द्)
चक्रिम्the doer / the active one
चक्रिम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively) / Epithet
Rootचक्रि- (प्रातिपदिक) ‘doer, maker; active/skillful’ (from √कृ ‘to do, make’; Vedic -i formation)
विश्वानिall (things)
विश्वानि:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व/समस्त) (प्रातिपदिक)
चक्रयेfor the doer / maker
चक्रये:
Sampradāna
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootचक्रि- / चक्रय- (प्रातिपदिक) ‘maker, doer’ (dative of an -i stem; Vedic dative sg often -ये)