HomeRig VedaMandala 1Sukta 87Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.87

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional)
Devata: Marutaḥ (as a gaṇa/host conceived as a single power)
Chandas: Jagatī (probable)

स हि स्वसृत्पृषदश्वो युवा गणोऽया ईशानस्तविषीभिरावृतः । असि सत्य ऋणयावानेद्योऽस्या धियः प्राविताथा वृषा गणः ॥

स हि स्व॒सृत्पृष॑दश्वो॒ युवा॑ ग॒णो॒३॒॑ऽया ई॑शा॒नस्तवि॑षीभि॒रावृ॑तः । असि॑ स॒त्य ऋ॑ण॒यावाने॑द्यो॒ऽस्या धि॒यः प्रा॑वि॒ताथा॒ वृषा॑ ग॒णः ॥

sá hí svasṛ́t pṛ́ṣadaśvo yúvā gaṇó' yā́ īśānáḥ taviṣī́bhir ā́vṛtaḥ | ási satyá ṛṇayā́vā anédyo'syā́ dhiyáḥ prāvitā́thā vṛ́ṣā gaṇáḥ ||

For he is self-rushing, dappled-horsed, a youthful troop; moving in his own way, lordly, encompassed with powers. He is true, a payer of the debt, blameless—protector of this vision; then indeed a bull-force is that troop.

सः । हि । स्व॒ऽसृत् । पृष॑त्ऽअश्वः । युवा॑ । ग॒णः । अ॒या । ई॒शा॒नः । तवि॑षीऽभिः॑ । आऽव् ऋतः । असि॑ । स॒त्यः । ऋ॒ण॒ऽयावा॑ । अने॑द्यः । अ॒स्याः । धि॒यः । प्र॒ऽअ॒वि॒ता । अथ॑ । वृषा॑ । ग॒णः ॥सः । हि । स्वसृत् । पृषत्अश्वः । युवा । गणः । अया । ईशानः । तविषीभिः । आव् ऋतः । असि । सत्यः । ऋणयावा । अनेद्यः । अस्याः । धियः । प्रअविता । अथ । वृषा । गणः ॥saḥ | hi | sva-sṛt | pṛṣat-aśvaḥ | yuvā | gaṇaḥ | ayā | īśānaḥ | taviṣī-bhiḥ | āv ṛtaḥ | asi | satyaḥ | ṛṇa-yāvā | anedyaḥ | asyāḥ | dhiyaḥ | pra-avitā | atha | vṛṣā | gaṇaḥ

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
स्वसृत्self-rushing / rushing of itself
स्वसृत्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक; ‘स्व’ + √सृ ‘to flow/run’)
पृषदश्वःthe speckled-horsed one
पृषदश्वः:
कर्तृ (विशेष्यः)
TypeNoun/Adjective
Rootपृषदश्व (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः: पृषद् ‘speckled’ + अश्व ‘horse’)
युवाyoung
युवा:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयुवन् (प्रातिपदिक)
गणःtroop/band
गणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
अयाःimpulses/drives
अयाः:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun
Rootअय (प्रातिपदिक; ‘going/drive/impulse’ in RV usage) अथवा √इ (गत्यर्थ) से व्युत्पन्न
ईशानःruling, being lord
ईशानः:
कर्तृ
TypeParticiple
Root√ईश् (ईशते) → ईशान (कृदन्त, शानच्)
तविषीभिःwith powers/forces
तविषीभिः:
करण
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
आवृतःencompassed/surrounded
आवृतः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootआ-√वृ (वृणोति/वर्तते) → आवृत (कृदन्त, क्त)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
सत्यःtrue
सत्यः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
ऋणयावान्bearing obligations/debts (i.e., bound by due order)
ऋणयावान्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऋणयावन् (प्रातिपदिक; ‘ऋण’ + -यावन्, possessing/bringing debt/obligation; RV epithet) अथवा √ऋ (गत्यर्थ) से न, परम्परागत रूपेण ‘ऋण’ से
इद्यःpraiseworthy
इद्यः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootइद्य (प्रातिपदिक; √इ/√यज्?; RV में ‘पूज्य/स्तुत्य’ = ‘to be praised’)
अस्याःof this (her/this)
अस्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्या
धियःthoughts/insights
धियः:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक; ‘thought, insight’)
प्रावितprotector/helper
प्रावित:
कर्तृ
TypeNoun/Participle
Rootप्र-√अव् (अवते ‘to help/protect’) → प्रावित (कृदन्त, क्त/क्तवत्-प्रायः; RV में ‘protector’)
अथाthen/and so
अथा:
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)
वृषाbull-like, mighty
वृषा:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन्/वृष (प्रातिपदिक; ‘bull, mighty one’)
गणःtroop/band
गणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)