HomeRig VedaMandala 1Sukta 80Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 1.80

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

यद्वृत्रं तव चाशनिं वज्रेण समयोधयः । अहिमिन्द्र जिघांसतो दिवि ते बद्बधे शवोऽर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥

यद्वृ॒त्रं तव॑ चा॒शनिं॒ वज्रे॑ण स॒मयो॑धयः । अहि॑मिन्द्र॒ जिघां॑सतो दि॒वि ते॑ बद्बधे॒ शवोऽर्च॒न्ननु॑ स्व॒राज्य॑म् ॥

yád vṛtráṃ táva ca āśánim vájreṇa sam-ayódhayaḥ | áhím indra jighā́ṃsato diví te badbadhe śávo ’rcann ánu sva-rā́jyam ||

When with the thunderbolt thou didst engage in battle with Vṛtra and with the lightning-stroke, O Indra, to slay the serpent that sought to slay (the light), then in heaven thy might was made firm and bound fast—shining in the wake of thy self-sovereignty.

यत् । वृ॒त्रम् । तव॑ । च॒ । अ॒शनि॑म् । वज्रे॑ण । स॒म्ऽअयो॑धयः । अहि॑म् । इ॒न्द्र॒ । जिघां॑सतः । दि॒वि । ते॒ । ब॒द्ब॒धे॒ । शवः॑ । अर्च॑न् । अनु॑ । स्व॒ऽराज्य॑म् ॥यत् । वृत्रम् । तव । च । अशनिम् । वज्रेण । सम्अयोधयः । अहिम् । इन्द्र । जिघांसतः । दिवि । ते । बद्बधे । शवः । अर्चन् । अनु । स्वराज्यम् ॥yat | vṛtram | tava | ca | aśanim | vajreṇa | sam-ayodhayaḥ | ahim | indra | jighāṃsataḥ | divi | te | badbadhe | śavaḥ | arcan | anu | sva-rājyam

यत्when
यत्:
Adhikaraṇa (काल-निर्देश) / सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
वृत्रम्Vṛtra (the obstructor)
वृत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक; √वृ ‘आवरणे’ से)
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (स्वामित्व)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
अशनिम्the thunderbolt / lightning
अशनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
वज्रेणwith the vajra (weapon)
वज्रेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
सम्together; completely (prefix)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अयोधयःyou fought / you battled
अयोधयः:
Kriyā (मुख्य क्रिया); कर्ता = त्वम् (इन्द्र) अव्यक्त
TypeVerb
Root√युध् ‘युधे/संप्रहारे’ (सम्-उपसर्ग सहित: सम्+√युध्)
अहिम्the serpent (Ahi)
अहिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
जिघांसतःof (him) desiring to slay
जिघांसतः:
सम्बन्ध (कर्तृ-सम्बन्ध: ‘मारने की इच्छा रखने वाले का’)
TypeParticiple
Root√हन् ‘हिंसागत्योः’ (इच्छार्थे सन्: जिघांस-)
दिविin heaven / in the sky
दिवि:
Adhikaraṇa (स्थान)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बद्बधेwas fastened / took hold; was made firm
बद्बधे:
Kriyā (मुख्य क्रिया); कर्ता = शवः
TypeVerb
Root√बन्ध् ‘बन्धने’ (पुनरुक्ति-आवृत्ति रूप: बद्बध-)
शवःstrength; might
शवः:
Kartā
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
अर्चन्praising; shining (as in hymn)
अर्चन्:
Kartā-सहचर (भाव/रीति) / क्रियाविशेषण
TypeParticiple
Root√अर्च् ‘पूजायाम्/स्तुतौ’
अनुafter; following
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
स्वराज्यम्sovereignty; self-rule
स्वराज्यम्:
Karma (अनु- के साथ गत्यर्थ/प्राप्त्यर्थ)
TypeNoun
Rootस्वराज्य (प्रातिपदिक; स्व+राज्य)