Mantra 4
Sukta 1.74
Rishi: Gopavana Ātreya
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य दूतो असि क्षये वेषि हव्यानि वीतये । दस्मत्कृणोष्यध्वरम् ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्य॑ दू॒तो असि॒ क्षये॒ वेषि॑ ह॒व्यानि॑ वी॒तये॑ । द॒स्मत्कृ॒णोष्य॑ध्व॒रम् ॥
Transliteration
yásya dūtó asi kṣáye véṣi havyā́ni vītáye | dásmat kṛṇóṣy adhvarám ||
Translation
In whose home you are the messenger, you carry the offerings for enjoyment; from the wonderful (power) you fashion the sacrifice—making the rite effective and luminous in the dwelling of the seeker.
Padapatha (Word Analysis)
यस्य॑ । दू॒तः॑ । असि॑ । क्षये॑ । वेषि॑ । ह॒व्यानि॑ । वी॒तये॑ । द॒स्मत् । कृ॒णोषि॑ । अ॒ध्व॒रम् ॥यस्य । दूतः । असि । क्षये । वेषि । हव्यानि । वीतये । दस्मत् । कृणोषि । अध्वरम् ॥yasya | dūtaḥ | asi | kṣaye | veṣi | havyāni | vītaye | dasmat | kṛṇoṣi | adhvaram
Word by Word
यस्यof whom / whose
यस्य:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्तृ (predicate nominative with असि)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
क्षयेin the dwelling / at the house
क्षये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक) < √क्षि/क्षय् ‘to dwell, abide; home’
वेषिyou seek / you desire
वेषि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√वश्/√वस् (वैदिक) ‘to desire, seek; to be eager for’
हव्यानिoblations, things to be offered
हव्यानि:
कर्म
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक) < √हु ‘to sacrifice, offer’
वीतयेfor enjoyment / for reception
वीतये:
सम्प्रदान (purpose/recipient sense)
TypeNoun
Rootवीति (प्रातिपदिक) ‘enjoyment, reception (of offerings), feast’
दस्मत्from the wondrous (one) / than the mighty (one)
दस्मत्:
अपादान (source/standard: ‘from/than the wondrous one’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootदस्म (प्रातिपदिक) ‘wondrous, able, mighty’
कृणोषिyou make / you perform
कृणोषि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√कृ (धातु) ‘to make, do’
अध्वरम्the sacrifice / ritual
अध्वरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक) ‘sacrificial rite, ceremony’