Mantra 9
Sukta 1.7
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional ascription for RV 1.1–1.11; for RV 1.7 specifically: Madhucchandas Vaiśvāmitra)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
य एकश्चर्षणीनां वसूनामिरज्यति । इन्द्रः पञ्च क्षितीनाम् ॥
Samhita Patha (IAST)
य एकश्चर्षणी॒नां वसू॑नामिर॒ज्यति॑ । इन्द्र॒: पञ्च॑ क्षिती॒नाम् ॥
Transliteration
yá ékaś carṣaṇīnā́m vásūnām irajyáti | índraḥ páñca kṣitīnā́m ||
Translation
He who alone rules over the powers that sustain and enrich the human races—Indra, the single lord of the five habitations of our being.
Padapatha (Word Analysis)
यः । एकः॑ । च॒र्ष॒णी॒नाम् । वसू॑नाम् । इ॒र॒ज्यति॑ । इन्द्रः॑ । पञ्च॑ । क्षि॒ती॒नाम् ॥यः । एकः । चर्षणीनाम् । वसूनाम् । इरज्यति । इन्द्रः । पञ्च । क्षितीनाम् ॥yaḥ | ekaḥ | carṣaṇīnām | vasūnām | irajyati | indraḥ | pañca | kṣitīnām
Word by Word
यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः = ‘who’ referring to इन्द्रः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एकःalone, single
एकः:
विशेषणम् (इन्द्रस्य)
TypeAdjective/Numeral
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
चर्षणीनाम्of the peoples/men
चर्षणीनाम्:
षष्ठी-सम्बन्धः (वसूनााम् इत्यादि सह—‘of the peoples’)
TypeNoun
Rootचर्षणी (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘जनाः/मनुष्याः’ इत्यर्थे वैदिक)
वसूनाम्of riches/wealths
वसूनाम्:
षष्ठी-सम्बन्धः (यः… इन्द्रः—‘of riches/wealths’)
TypeNoun
Rootवसु (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘धन/वसु’ तथा ‘वसवः’ इत्यर्थः)
इराज्यतिrules, reigns
इराज्यति:
क्रिया (यः… इराज्यति)
TypeVerb
Rootराज् (धातु; वैदिक प्रयोगे ‘राज्यति/ईराज्यति’ = ‘to rule, be kingly’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ (इराज्यति इत्यस्य)
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (पुं-प्रातिपदिक)
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषणम् (क्षितीनाम्)
TypeNumeral
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
क्षितीनाम्of the five peoples/tribes (or regions)
क्षितीनाम्:
षष्ठी-सम्बन्धः (इन्द्रः—‘of the five peoples/regions’)
TypeNoun
Rootक्षिति (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘भूमि/प्रदेश’ तथा वैदिके ‘जनपद/जनाः’)