Mantra 2
Sukta 1.67
Rishi: Gṛtsamada
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
क्षेमो न साधुः क्रतुर्न भद्रो भुवत्स्वाधीर्होता हव्यवाट् ॥
Samhita Patha (IAST)
क्षेमो॒ न सा॒धुः क्रतु॒र्न भ॒द्रो भुव॑त्स्वा॒धीर्होता॑ हव्य॒वाट् ॥
Transliteration
kṣémो ná sādhúḥ krátur ná bhadró bhúvat svādhī́r hótā havyavā́ṭ
Translation
He becomes like a secure peace, like a true good; his will is a beneficent power: the wise-minded Hotṛ, the carrier of the offering, establishes the right state within.
Padapatha (Word Analysis)
क्षेमः॑ । न । सा॒धुः । क्रतुः॑ । न । भ॒द्रः । भुव॑त् । सु॒ऽआ॒धीः । होता॑ । ह॒व्य॒ऽवाट् ॥क्षेमः । न । साधुः । क्रतुः । न । भद्रः । भुवत् । सुआधीः । होता । हव्यवाट् ॥kṣemaḥ | na | sādhuḥ | kratuḥ | na | bhadraḥ | bhuvat | su-ādhīḥ | hotā | havya-vāṭ
Word by Word
क्षेमःwelfare, security
क्षेमः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक) < √क्षि/क्षेम् (रक्षण-शान्ति)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात) अव्यय
साधुःgood, right, effective
साधुः:
Kartā (विशेषण) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootसाधु (प्रातिपदिक) < √साध् (सिद्धौ/साधने)
क्रतुःresolve, will; ritual power/plan
क्रतुः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात) अव्यय
भद्रःauspicious, благоприятный
भद्रः:
Kartā (विशेषण) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
भुवत्may it be; let it become
भुवत्:
—
TypeVerb
Root√भू (सत्तायाम्)
स्वाधीःself-empowered, independent, of good control
स्वाधीः:
Kartā (विशेषण) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्वाधी (प्रातिपदिक) [सु-आधी/स्व-आधी ‘स्वाधीन/स्वाध्याय-शक्ति’]
होताHotṛ-priest; invoker
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु (यज्ञे आह्वाने/होमने)
हव्यवाट्carrier of oblations (epithet of Agni)
हव्यवाट्:
Kartā (विशेषण) / नाम
TypeNoun/Adjective
Rootहव्यवाट् (प्रातिपदिक) = हव्य-वाह्/वाट् ‘हव्यं वहति’