Mantra 1
Sukta 1.67
Rishi: Gṛtsamada
Devata: Agni (with Mitra-quality: harmonizing friend within mortals)
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.67)
Samhita Patha (Devanagari)
वनेषु जायुर्मर्तेषु मित्रो वृणीते श्रुष्टिं राजेवाजुर्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
वने॑षु जा॒युर्मर्ते॑षु मि॒त्रो वृ॑णी॒ते श्रु॒ष्टिं राजे॑वाजु॒र्यम् ॥
Transliteration
váneṣu jāyúr márteṣu mitró vṛṇī́te śrúṣṭiṃ rājéva ajúryam
Translation
In the forests he is the quick-born flame; among mortals he becomes the Friend: he chooses obedience and right hearing, like a king choosing an unfailing support.
Padapatha (Word Analysis)
वने॑षु । जा॒युः । मर्ते॑षु । मि॒त्रः । वृ॒णी॒ते॒ । श्रु॒ष्टिम् । राजा॑ऽइव । अ॒जु॒र्यम् ॥वनेषु । जायुः । मर्तेषु । मित्रः । वृणीते । श्रुष्टिम् । राजाइव । अजुर्यम् ॥vaneṣu | jāyuḥ | marteṣu | mitraḥ | vṛṇīte | śruṣtim | rājāiva | ajuryam
Word by Word
वनेषुin the woods/forests
वनेषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootवन-
जायुःthe living being/creature (the ‘living one’)
जायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजायु-
मर्तेषुamong mortals
मर्तेषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootमर्त-
मित्रःMitra (the god); the Friend
मित्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमित्र-
वृणीतेchooses
वृणीते:
—
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति/वृणुते) ‘to choose’
श्रुष्टिम्obedience/ready compliance (attentive service)
श्रुष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootश्रुष्टि-
राजाa king
राजा:
कर्तृ (उपमान) / विशेषण-भाव
TypeNoun
Rootराजन्-
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
आजुर्यम्swift/active, eager (prompt)
आजुर्यम्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootआजुर्य-